॥ श्री ॥
षट्खण्डागम
मंगलाचरणम्
णमो अरिहंताणं णमो सिद्धाणं णमो आयरियाणं णमो उवज्झायाणं णमो लोए सव्वसाहूणं ॥१॥
णेमिं सुणिच्छियत्थं तित्थयरं वंदिऊण सिरिसा ।
जीवस्स परूवणं वोच्छामि सुदाणुसारेण ॥२॥
जीवस्स परूवणं वोच्छामि सुदाणुसारेण ॥२॥
प्रथम खण्ड — जीवस्थानम् (सत्प्ररूपणा)
सद्द्रव्यानुप्रापणता द्रव्याणुप्रमाणता क्षेत्राणुप्रमाणता स्पर्शनाणुप्रमाणता कानाणुप्रमाणता अंतरानुप्रापणता भावाणुप्रमाणता अल्पाबहुत्वानुप्रापणता च इति ॥३॥
तत्थ सद्द्रव्यानुप्रापणता दुविहा — ओघेण आदेसेण य ॥४॥
ओघेण अत्थि जीवो त्ति ॥५॥
गुणट्ठाणेसु ओघेण अत्थि मिच्छादिट्ठी सासाणमिच्छादिट्ठी सम्मामिच्छादिट्ठी असंजदसम्मादिट्ठी संजतासंजदो संजदो इदि ॥६॥
अन्तरमुहुरि्तं मिच्छादिट्ठी सम्मादिट्ठी होदि ॥७॥
गुणट्ठाणेसु ओघेण अत्थि प्रमत्तसंजतः अप्रमत्तसंजतः अपूर्वकरणः अनिवृत्तिकरणः सूक्ष्मसाम्परायः उपशान्तकषायः क्षीणकषायः सयोगकेवली अयोगकेवली चेति ॥८॥
आदेसेण णेरइएसु अत्थि मिच्छादिट्ठी सासाणमिच्छादिट्ठी सम्मामिच्छादिट्ठी असंजदसम्मादिट्ठी ॥९॥
तिरिक्खेसु अत्थि मिच्छादिट्ठी सासाणमिच्छादिट्ठी सम्मामिच्छादिट्ठी असंजदसम्मादिट्ठी संजतासंजदो ॥१०॥
देवेसु अत्थि मिच्छादिट्ठी सासाणमिच्छादिट्ठी सम्मामिच्छादिट्ठी असंजदसम्मादिट्ठी ॥११॥
मणुस्सेसु सव्वगुणट्ठाणाणि होन्ति ॥१२॥
द्रव्याणुप्रमाणता
ओघेण केवत्तिया जीवा? सव्वजीवा ॥१३॥
मिच्छादिट्ठी केवत्तिया? अनन्ता ॥१४॥
सासाणमिच्छादिट्ठी केवत्तिया? संख्याता असंख्याता वा ॥१५॥
सम्मामिच्छादिट्ठी केवत्तिया? संख्याता असंख्याता वा ॥१६॥
असंजदसम्मादिट्ठी केवत्तिया? संख्याता असंख्याता अनन्ता वा ॥१७॥
संजतासंजदा केवत्तिया? संख्याता असंख्याता वा ॥१८॥
संजदा केवत्तिया? संख्याताः ॥१९॥
उपशान्तक्षीणकषाया केवत्तिया? संख्याताः ॥२०॥
सयोगकेवली केवत्तिया? संख्याता असंख्याता वा ॥२१॥
अयोगकेवली केवत्तिया? संख्याताः ॥२२॥
क्षेत्राणुप्रमाणता
ओघेण सव्वलोकं अवट्ठिदो जीवो ॥२३॥
लोकस्य असंख्येयभागे, संख्येयभागे, लोकपूरणे च केवली अवट्ठिदो ॥२४॥
संसारिणो जीवा स्वक्षेत्रे अवट्ठिदाः ॥२५॥
स्पर्शनाणुप्रमाणता
ओघेण सव्वलोकः स्पृष्टः ॥२६॥
एकेन्द्रियैः सव्वलोकः स्पृष्टः ॥२७॥
द्वीन्द्रिय-त्रीन्द्रिय-चतुरिन्द्रियैः लोकस्य असंख्येयभागः स्पृष्टः ॥२८॥
पञ्चेन्द्रियैः सव्वलोकः स्पृष्टः ॥२९॥
कालानुप्रमाणता
ओघेण जीवस्थितिः अनादिरनन्ता, अनादिः सान्तः, सादिरनन्तः, सादिः सान्तश्च इति ॥३०॥
मिच्छादृष्टेः काल स्थितिः अनादिरनन्ता, अनादिः सान्तः, सादिः सान्तश्च ॥३१॥
सम्प्राप्तसम्यक्त्वस्य जीवस्य संसारस्थितिः उत्कर्षेण अद्धपुद्गलपरिवर्तं यावत् ॥३२॥
अन्तरानुप्रमाणता
ओघेण सम्यक्त्वस्य अन्तरं जघन्येन अन्तर्मुहूर्तं, उत्कर्षेण त्रिंशत् सागरोपमकोटाकोट्यः ॥३३॥
मिच्छात्वस्य अन्तरं जघन्येन अन्तर्मुहूर्तं, उत्कर्षेण असंख्येया लोकप्रतराः ॥३४॥
भावानुप्रमाणता
ओघेण जीवाः पञ्चविधाः — औपशमिकाः, क्षायिकाः, क्षायोपशमिकाः, औदयिकाः, पारिणामिकाश्च ॥३५॥
औपशमिकभावो द्विविधः — सम्यक्त्वं चारित्रं च ॥३६॥
क्षायिकभावो नवविधः — ज्ञान-दर्शन-दान-लाभ-भोग-उपभोग-वीर्य-सम्यक्त्व-चारित्राणि ॥३७॥
क्षायोपशमिकभाव अष्टादशविधः ॥३८॥
औदयिकभावः एकविंशतिविधः ॥३९॥
पारिणामिकभावस्त्रिविधः — जीवत्वं भव्यत्वमभव्यत्वं च ॥४०॥
अल्पाबहुत्वानुप्रापणता
ओघेण सव्वत्थोवा औपशमिका जीवाः ॥४१॥
क्षायिका जीवा संख्यातगुणाः ॥४२॥
क्षायोपशमिका जीवा असंख्यातगुणाः ॥४३॥
औदयिका जीवा अनन्तगुणाः ॥४४॥
पारिणामिका जीवा तुल्याः सव्वजीवैः ॥४५॥
द्वितीय खण्ड — क्षुद्रकबन्धः
कम्मबंधो ओघेण दुविहो — पयडिबंधो पदेसबंधो च ॥४६॥
अट्ठ कम्मप्पकडीओ — णाणावरणीयं दंसणावरणीयं वेदणीयं मोहणीयं आउयं णामं गोत्तं अंतरायं च ॥४७॥
तृतीय खण्ड — बन्धस्वामित्वविचयः
मूलप्पकडीणं बंधसामित्तं तिविहं — ओघेण आदेसेण य ॥४८॥
चतुर्थ खण्ड — वेदना खण्डः
वेदना द्विविधा — आत्मगता अनात्मगता च ॥४९॥
पञ्चम एवं षष्ठ खण्ड — वर्गणा एवं महाबन्धः
वर्गणा असंख्येयाः, महाबन्धे अणन्ताः कम्मपुद्गलाः बध्यन्ते ॥५०॥
पाठ-स्रोत: षट्खण्डागम सिद्धान्त सूत्र (जीवस्थानम् आदि खण्ड) — आचार्य पुष्पदन्त एवं भूतबली · Public Domain
यह मूल पाठ है — अर्थ/टीका सम्मिलित नहीं। अशुद्धि दिखे तो GitHub पर
यह मूल पाठ है — अर्थ/टीका सम्मिलित नहीं। अशुद्धि दिखे तो GitHub पर
shastra/shatkhandaagama.md सुधारें।
श्रुतधारा · षट्खण्डागम — मूल पाठ · स्रोत: षट्खण्डागम सिद्धान्त सूत्र (जीवस्थानम् आदि खण्ड) — आचार्य पुष्पदन्त एवं भूतबली