श्रुतधारा
॥ श्री ॥

समयसार

आ. कुन्दकुन्द · प्राकृत · २२१ पद्य · ~३३ मिनट · आंशिक पाठ

स्रोत-टंकण अभी आंशिक है — लगभग 221/415 पद्य उपलब्ध; शेष जुड़ते ही यह पृष्ठ स्वतः पूर्ण होगा

मंगलाचरण

वंदित्तु सव्वसिद्धे धुवमचलमणोवमं गदिं पत्ते ।
वोच्छामि समयपाहुडमिणमो सुदकेवलीभणिदं ॥1॥

पीठिका

जीवो चरित्तदंसणणाणट्ठिदो तं हि ससमयं जाण ।
पोग्गलकम्मपदेसट्ठिदं च तं जाण परसमयं ॥2॥
एयत्तणिच्छयगदो समओ सव्वत्थ सुन्दरो लोए ।
बंधकहा एयत्ते तेण विसंवादिणी होदि ॥3॥
सुदपरिचिदाणुभूदा सव्वस्स वि कामभोगबंधकहा ।
एयत्तस्सुवलंभो णवरि ण सुलहो विहत्तस्स ॥4॥
तं एयत्तविहत्तं दाएहं अप्पणो सविहवेण ।
जदि दाएज्ज पमाणं चुक्केज्ज छलं ण घेत्तव्वं ॥5॥
णवि होदि अप्पमत्तो ण पमत्तो जाणओ दु जो भावो ।
एवं भणंति सुद्धं णाओ जो सोउ सो चेव ॥6॥
ववहारेणुवदिस्सदि णाणिस्स चरित्तं दंसणं णाणं ।
ण वि णाणं ण चरित्तं ण दंसणं जाणगो सुद्धो ॥7॥
जह ण वि सक्कमणज्जो अणज्जभासं विणा दु गाहेदुं ।
तह ववहारेण विणा परमत्थुवदेसणमसक्कं ॥8॥
जो हि सुदेणहिगच्छदि अप्पाणमिणं तु केवलं सुद्धं ।
तं सुदकेवलिमिसिणो भणंति लोयप्पदीवयरा ॥9॥
जो सुदणाणं सव्वं जाणदि सुदकेवलिं तमाहु जिणा ।
णाणं अप्पा सव्वं जम्हा सुदकेवली तम्हा ॥10॥
णाणम्हि भावणा खलु कादव्वा दंसणे चरित्ते य ।
ते पूण तिण्णिवि आदा तम्हा कुण भावणं आदे ॥11॥
जो आदभावणमिणं णिच्चुवजुत्तो मुणी समाचरदि ।
सो सव्य-दुक्ख-मोक्खं पावदि अचिरेण कालेण ॥12॥

नव-पदार्थ अधिकार

ववहारोभूदत्थो भूदत्थो देसिदो दु सुद्धणओ । (11)
भूदत्थमस्सिदो खलु सम्मादिट्ठी हवदि जीवो ॥13॥

जीव अधिकार

सुद्धो सुद्धादेसो णादव्वो परमभावदरिसीहिं । (12)
ववहारदेसिदा पुण जे दु अपरमे ट्ठिदा भावे ॥14॥
भूदत्थेणाभिगदा जीवाजीवा य पुण्णपावं च । (13)
आसवसंवरणिज्जरबंधो मोक्खो य सम्मत्तं ॥15॥
जो पस्सदि अप्पाणं अबद्धपुट्ठं अणण्णयं णियदं । (14)
अविसेसमसंजुत्तं तं सुद्धणयं वियाणीहि ॥16॥
जो पस्सदि अप्पाणं अबद्धपुट्ठं अणण्णमविसेसं । (15)
अपदेससंतमज्झं पस्सदि जिणसासणं सव्वं ॥17॥
आदा खु मज्झ णाणे आदा मे दंसणे चरित्ते य ।
आदा पच्चक्खाणे आदा मे संवरे जोगे ॥18॥
दंसणणाणचरित्ताणि सेविदव्वाणि साहुणा णिच्चं । (16)
ताणि पुण जाण तिण्णि वि अप्पाणं चेव णिच्छयदो ॥19॥
जह णाम को वि पुरिसो रायाणं जाणिऊण सद्दहदि । (17)
तो तं अणुचरदि पुणो अत्थत्थीओ पयत्तेण ॥20॥
एवं हि जीवराया णादव्वो तह य सद्दहेदव्वो । (18)
अणुचरिदव्वो य पुणो सो चेव दु मोक्खकामेण ॥21॥
कम्मे णोकम्मम्हि य अहमिदि अहकं च कम्म णोकम्मं । (19)
जा एसा खलु बुद्धी अप्पडिबुद्धो हवदि ताव ॥22॥
जीवेव अजीवे वा संपदि समयम्हि जत्थ उवजुत्तो ।
तत्थेव बंधमोक्खो हवदि समासेण णिद्दिट्ठो ॥23॥
जं कुणदि भावामादा कत्ता सो होदि तस्स भावस्स ।
णिच्छयदो ववहारा पोग्गलकम्माण कत्तारं ॥24॥
अहमेदं एदमहं अहमेदस्सम्हि अत्थि मम एदं । (20)
अण्णं जं परदव्वं सच्चित्ताचित्तमिस्सं वा ॥25॥
आसि मम पुव्वमेदं एदस्स अहं पि आसि पुव्वं हि । (21)
होहिदि पुणो ममेदं एदस्स अहं पि होस्सामि ॥26॥
एयं तु असब्भूदं आदवियप्पं करेदि संमूढो । (22)
भूदत्थं जाणंतो ण करेदि दु तं असंमूढो ॥27॥
अण्णाणमोहिदमदी मज्झमिणं भणदि पोग्गलं दव्वं । (23)
बद्धमबद्धं च तहा जीवो बहुभावसंजुत्तो ॥28॥
सव्वण्हुणाणदिट्ठो जीवो उवओगलक्खणो णिच्चं । (24)
कह सो पोग्गलदव्वीभूदो जं भणसि मज्झमिणं ॥29॥
जदि सो पोग्गलदव्वीभूदो जीवत्तमागदं इदरं । (25)
तो सक्को वत्तुं जे मज्झमिणं पोग्गलं दव्वं ॥30॥
जदि जीवो ण सरीरं तित्थयरायरियसंथुदी चेव । (26)
सव्वा वि हवदि मिच्छा तेण दु आदा हवदि देहो ॥31॥
ववहारणओ भासदि जीवो देहो य हवदि खलुएक्को । (27)
ण दु णिच्छयस्स जीवो देहो य कदा वि एक्कट्ठो ॥32॥
इणमण्णं जीवादो देहं पोग्गलमयं थुणित्तु मुणी । (28)
मण्णदि हु संथुदो वंदिदो मए केवली भयवं ॥33॥
तं णिच्छये ण जुज्जदि ण सरीरगुणा हि होंति केवलिणो । (29)
केवलिगुणो थुणदि जो सो तच्चं केवलिं थुणदि ॥34॥
णयरम्मि वण्णिदे जह ण वि रण्णो वण्णणा कदा होदि । (30)
देहगुणे थुव्वंते ण केवलिगुणा थुदा होंति ॥35॥
जो इन्दिये जिणित्ता णाणसहावाधियं मुणदि आदं । (31)
तं खलु जिदिंदियं ते भणंति जे णिच्छिदा साहू ॥36॥
जो मोहं तु जिणित्ता णाणसहावाधियं मुणदि आदं । (32)
तं जिदमोहं साहुं परमट्ठवियाणया बेंति ॥37॥
जिदमोहस्स दु जइया खीणो मोहो हविज्ज साहुस्स । (33)
तइया हु खीणमोहो भण्णदि सो णिच्छयविदूहिं ॥38॥
सव्वे भावे जम्हा पच्चक्खाई परेत्ति णादूणं । (34)
तम्हा पच्चक्खाणं णाणं णियमा मुणेदव्वं ॥39॥
जह णाम कोवि पुरिसो परदव्वमिणंति जाणिदुं चयदि । (35)
तह सव्वे परभावे णाऊण विमुञ्चदे णाणी ॥40॥
णत्थि मम को वि मोहो बुज्झदि उवओग एव अहमेक्को । (36)
तं मोहणिम्ममत्तं समयस्स वियाणया बेंति ॥41॥
णत्थि मम धम्म आदी बुज्झदि उवओग एव अहमेक्को । (37)
तं धम्मणिम्ममत्तं समयस्स वियाणया बेंति ॥42॥
अहमेक्को खलु सुद्धो दंसणणाणमइयो सदारूवी । (38)
ण वि अत्थि मज्झ किंचि वि अण्णं परमाणुमेत्तं पि ॥43॥

अजीव अधिकार

अप्पाणमयाणंता मूढा दु परप्पवादिणो केई । (39)
जीवं अज्झवसाणं कम्मं च तहा परूवेंति ॥44॥
अवरे अज्झवसाणेसु तिव्वमंदाणुभागगं जीवं । (40)
मण्णंति तहा अवरे णोकम्मं चावि जीवोत्ति ॥45॥
कम्मस्सुदयं जीवं अवरे कम्माणुभागमिच्छंति । (41)
तिव्वत्तणमंदत्तणगुणेहिं जो सो हवदि जीवो ॥46॥
जीवो कम्मं उहयं दोण्णि वि खलु केइ जीवमिच्छंति । (42)
अवरे संजोगेण दु कम्माणं जीवमिच्छंति ॥47॥
एवंविहा बहुविहा परमप्पाणं वदंति दुम्मेहा । (43)
ते ण परमट्ठवादी णिच्छयवादीहिं णिद्दिठ्ठा ॥48॥
एदे सव्वे भावा पोग्गलदव्वपरिणामणिप्पण्णा । (44)
केवलिजिणेहिं भणिया कह ते जीवो त्ति वुच्चंति ॥49॥
अठ्ठविहं पि य कम्मं सव्वं पोग्गलमयं जिणा बेंति । (45)
जस्स फलं तं वुच्चदि दुक्खं ति विपच्चमाणस्स ॥50॥
ववहारस्स दरीसणमुवएसो वण्णिदो जिणवरेहिं । (46)
जीवा एदे सव्वे अज्झवसाणादओ भावा ॥51॥
राया हु णिग्गदो त्ति य एसो बलसमुदयस्स आदेसो । (47)
ववहारेण दु उच्चदि तत्थेक्को णिग्गदो राया ॥52॥
एमेव य ववहारो अज्झवसाणादिअण्णभावाणं । (48)
जीवो त्ति कदो सुत्ते तत्थेक्को णिच्छिदो जीवो ॥53॥
अरसमरूवमगंधं अव्वत्तं चेदणागुणमसद्दं । (49)
जाण अलिंगग्गहणं जीवमणिद्दिट्ठसंठाणं ॥54॥
जीवस्स णत्थि वण्णो ण वि गंधो ण वि रसो ण वि य फासो । (50)
ण वि रूवं ण सरीरं ण वि संठाण ण संहणणं ॥55॥
जीवस्स णत्थि रागो ण वि दोसो णेव विज्जदे मोहो । (51)
णो पच्चया ण कम्मं णोकम्मं चावि से णत्थि ॥56॥
जीवस्स णत्थि वग्गो ण वग्गणा णेव फड्ढया केई । (52)
णो अज्झप्पट्ठाणा णेव य अणुभागठाणाणि ॥57॥
जीवस्य णत्थि केई जोयट्ठाणा ण बंधठाणा वा । (53)
णेव य उदयट्ठाणा ण मग्गणट्ठाणया केई ॥58॥
णो ठिदिबंधट्ठाणा जीवस्स ण संकिलेसठाणा वा । (54)
णेव विसोहिट्ठाणा णो संजमलद्धिठाणा वा ॥59॥
णेव य जीवट्ठाणा ण गुणट्ठाणा य अत्थि जीवस्स । (55)
जेण दु एदे सव्वे पोग्गलदव्वस्स परिणामा ॥60॥
ववहारेण दु एदे जीवस्स हवंति वण्णमादीया । (56)
गुणठाणंता भावा ण दु केई णिच्छयणयस्स ॥61॥
एदेहिं य सम्बन्धो जहेव खीरोदयं मुणेदव्वो । (57)
ण य होंति तस्स ताणि दु उवओगगुणाधिगो जम्हा ॥62॥
पंथे मुस्संतं पस्सिदूण लोगा भणंति ववहारी । (58)
मुस्सदि एसो पंथो ण य पंथो मुस्सदे कोई ॥63॥
तह जीवे कम्माणं णोकम्माणं च पस्सिदुं वण्णं । (59)
जीवस्स एस वण्णो जिणेहिं ववहारदो उत्तो ॥64॥
गंधरसफासरूवा देहो संठाणमाइया जे य । (60)
सव्वे ववहारस्स य णिच्छयदण्हू ववदिसंति ॥65॥
तत्थ भवे जीवाणं संसारत्थाण होंति वण्णादि । (61)
संसारपमुक्काणं णत्थि हु वण्णादओ केई ॥66॥
जीवो चेव हि एदे सव्वे भाव त्ति मण्णसे जदि हि । (62)
जीवस्साजीवस्स य णत्थि विसेसो दु दे कोई ॥67॥
अह संसारत्थाणं जीवाणं तुज्झ होंति वण्णादी । (63)
तम्हा संसारत्था जीवा रूवित्तमावण्णा ॥68॥
एवं पोग्गलदव्वं जीवो तहलक्खणेण मूढमदी । (64)
णिव्वाणमुवगदो वि य जीवत्तं पोग्गलो पत्तो ॥69॥
एक्कं च दोण्णि तिप्णि य चत्तारि य पंच इन्दिया जीवा । (65)
बादरपज्जत्तिदरा पयडीओ णामकम्मस्स ॥70॥
एदाहि य णिव्वत्ता जीवट्ठाणा उ करणभूदाहिं । (66)
पयडीहिं पोग्गलमइहिं ताहिं कहं भण्णदे जीवो ॥71॥
पज्जत्तापज्जत्ता जे सुहुमा बादरा य जे चेव । (67)
देहस्स जीवसण्णा सुत्ते ववहारदो उत्ता ॥72॥
मोहणकम्मस्सुदया दु वण्णिया जे इमे गुणट्ठाणा । (68)
ते कह हवंति जीवा जे णिच्चमचेदणा उत्ता ॥73॥

कर्त्ता-कर्म अधिकार

जाव ण वेदि विसेसंतरं तु आदासवाण दोह्णं पि । (69)
अण्णाणी ताव दु सो कोहादिसु वट्टदे जीवो ॥74॥
कोहादिसु वट्टंतस्स तस्स कम्मस्स संचओ होदी । (70)
जीवस्सेवं बंधो भणिदो खलु सव्वदरिसीहिं ॥75॥
जइया इमेण जीवेण अप्पणो आसवाण य तहेव । (71)
णादं होदि विसेसंतरं तु तइया ण बंधो से ॥76॥
णादूण आसवाणं असुचित्तं च विवरीयभावं च । (72)
दुक्खस्स कारणं ति य तदो णियत्तिं कुणदि जीवो ॥77॥
अहमेक्को खलु सुद्धो णिम्ममओ णाणदंसणसमग्गो । (73)
तम्हि ठिदो तच्चित्तो सव्वे एदे खयं णेमि ॥78॥
जीवणिबद्धा एदे अधुव अणिच्चा तहा असरणा य । (74)
दुक्खा दुक्खफलात्ति य णादूण णिवत्तदे तेहिं ॥79॥
कम्मस्स य परिणामं णोकम्मस य तहेव परिणामं । (75)
ण करेदि एदमादा जो जाणदि सो हवदि णाणी ॥80॥
कत्ता आदा भणिदो ण य कत्ता केण सो उवाएण ।
धम्मादी परिणामे जो जाणदि सो हवदि णाणी ॥81॥
ण वि परिणमदि ण गिण्हदि उप्पज्जदि णपरदव्वपज्जाए । (76)
णाणी जाणंतो वि हु पोग्गलकम्मं अणेयविहं ॥82॥
ण वि परिणमदि ण गिण्हदि उप्पज्जदि ण परदव्वपज्जाए । (77)
णाणी जाणंतो वि हु सगपरिणामं अणेयविहं ॥83॥
ण वि परिणमदि ण गिण्हदि उप्पज्जदि ण परदव्वपज्जाए । (78)
णाणी जाणंतो वि हु पोग्गलकम्मप्फलमणंतं ॥84॥
ण वि परिणमदि ण गिण्हदि उप्पज्जदि ण परदव्वपज्जाए । (79)
पोग्गलदव्वं पि तहा परिणमदि सएहिं भावेहिं ॥85॥
जीवपरिणामहेदुं कम्मत्तं पोग्गला परिणमंति । (80)
पोग्गलकम्मणिमित्तं तहेव जीवो वि परिणमदि ॥86॥
ण वि कुव्वदि कम्मगुणे जीवो कम्मं तहेव जीवगुणे । (81)
अण्णोण्णणिमित्तेण दु परिणामं जाण दोण्हं पि ॥87॥
एदेण कारणेण दु कत्त आदा सएण भावेण । (82)
पोग्गलकम्मकदाणं ण दु कत्त सव्वभावाणं ॥88॥
णिच्छयणयस्स एवं आदा अप्पाणमेव हि करेदि । (83)
वेदयदि पुणो तं चेव जाण अत्ता दु अत्ताणं ॥89॥
ववहारस्स दु आदा पोग्गलकम्मं करेदि णेयविहं । (84)
तं चेव पुणो वेयइ पोग्गलकम्मं अणेयविहं ॥90॥
जदि पोग्गलकम्ममिणं कुव्वदि तं चेव वेदयदि आदा । (85)
दोकिरियावदिरित्ते पसज्जदे सो जिणावमदं ॥91॥
जम्हा दु अत्तभावं पोग्गलभावं च दो वि कुव्वंति । (86)
तेण दु मिच्छादिट्ठी दोकिरियावादिणो होंति ॥92॥
पुग्गलकम्मणिमित्तं जह आदा कुणदि अप्पणो भावं ।
पुग्गलकम्मणिमित्तं तह वेददि अप्पणो भावं ॥93॥
मिच्छत्तं पुण दुविहं जीवमजीवं तहेव अण्णाणं । (87)
अविरदि जोगो मोहो कोहादीया इमे भावा ॥94॥
पोग्गलकम्मं मिच्छं जोगो अविरदि अणाणमज्जीवं । (88)
उवओगो अण्णाणं अविरदि मिच्छं च जीवो दु ॥95॥
उवओगस्स अणाई परिणामा तिण्णि मोहजुत्तस्स । (89)
मिच्छत्तं अण्णाणं अविरदिभावो य णादव्वो ॥96॥
एदेसु य उवओगो तिविहो सुद्धो णिरंजणो भावो । (90)
जं सो करेदि भावं उवओगो तस्स सो कत्ता ॥97॥
जं कुणदि भावमादा कत्ता सो होदि तस्स भावस्स । (91)
कम्मत्तं परिणमदे तम्हि सयं पोग्गलं दव्वं ॥98॥
परमप्पाणं कुव्वं अप्पाणं पि य परं करिंतो सो । (92)
अण्णाणमओ जीवो कम्माणं कारगो होदि ॥99॥
परमप्पाणमकुव्वं अप्पाणं पि य परं अकुव्वंतो । (93)
सो णाणमओ जीवो कम्माणमकारगो होदि ॥100॥
तिविहो एसुवओगो अप्पवियप्पं करेदि कोहोऽहं । (94)
कत्ता तस्सुवओगस्स होदि सो अत्तभावस्स ॥101॥
तिविहो एसुवओगो अप्पवियप्पं करेदि धम्मादी । (95)
कत्ता तस्सुवओगस्स होदि सो अत्तभावस्स ॥102॥
एवं पराणि दव्वाणि अप्पय कुणदि मंदबुद्धीओ । (96)
अप्पाणं अवि य परं करेदि अण्णाणभावेण ॥103॥
एदेण दु सो कत्ता आदा णिच्छयविदूहिं परिकहिदो । (97)
एवं खलु जो जाणदि सो मुञ्चदि सव्वकत्तितं ॥104॥
ववहारेण दु आदा करेदि घडपडरधाणि दव्वाणि । (98)
करणाणि य कम्माणि य णोकम्माणीह विविहाणि ॥105॥
जदि सो परदव्वाणि य करेज्ज णियमेण तम्मओ होज्ज । (99)
जम्हा ण तम्मओ तेण सो ण तेसिं हवदि कत्ता ॥106॥
जीवो ण करेदि घडं णेव पडं णेव सेसगे दव्वे । (100)
जोगुवओगा उप्पादगा य तेसिं हवदि कत्ता ॥107॥
जे पोग्गलदव्वाणं परिणामा होंति णाणआवरणा । (101)
ण करेदि ताणि आदा जो जाणदि सो हवदि णाणी ॥108॥
जं भावं सुहमसुहं करेदि आदा स तस्स खलु कत्ता । (102)
तं तस्स होदि कम्मं सो तस्स दु वेदगो अप्पा ॥109॥
जो जम्हि गुणे दव्वे सो अण्णम्हि दु ण संकमदि दव्वे । (103)
सो अण्णमसंकंतो कह तं परिणामए दव्वं ॥110॥
दव्वगुणस्स य आदा ण कुणदि पुग्गलमयह्मि कम्मह्मि । (104)
तं उभयमकुव्वंतो तम्हि कहं तस्स सो कत्ता ॥111॥
जीवम्हि हेदुभूदे बंधस्स दु पस्सिदूण परिणामं । (105)
जीवेण कदं कम्मं भण्णदि उवयारमेत्तेण ॥112॥
जोधेहिं कदे जुद्धे राएण कदंति जंपदे लोगो । (106)
ववहारेण तह कदं णाणावरणादि जीवेण ॥113॥
उप्पादेदि करेदि य बंधदि परिणामएदि गिण्हदि य । (107)
आदा पोग्गलदव्वं ववहारणयस्स वत्तव्वं ॥114॥
जह राया ववहारा दोसगुणुप्पादगो त्ति आलविदो । (108)
तह जीवो ववहारा दव्वगुणुप्पादगो भणिदो ॥115॥
सामण्णपच्चया खलु चउरो भण्णंति बंधकत्तरो । (109)
मिच्छत्तं अविरमणं कसायजोगा य बोद्धव्वा ॥116॥
तेसिं पुणो वि य इमो भणिदो भेदो दु तेरसवियप्पो । (110)
मिच्छादिट्ठी आदी जाव सजोगिस्स चरमंतं ॥117॥
एदे अचेदणा खलु पोग्गलकम्मुदयसंभवा जम्हा । (111)
ते जदि करेंति कम्मं ण वि तेसिं वेदगो आदा ॥118॥
गुणसण्णिदा दु एदे कम्मं कुव्वंति पच्चया जम्हा । (112)
तम्हा जीवोऽकत्त गुणा य कुव्वंति कम्माणि ॥119॥
जह जीवस्स अणण्णुवओगो कोहो वि तह जदि अणण्णो । (113)
जीवस्साजीवस्स य एवमणण्णत्तमावण्णं ॥120॥
एवमिह जो दु जीवो सो चेव दु णियमदो तहाऽजीवो । (114)
अयमेयत्ते दोसो पच्चयणोकम्मकम्माणं ॥121॥
अह दे अण्णो कोहो अण्णुवओगप्पगो हवदि चेदा । (115)
जह कोहो तह पच्चय कम्मं णोकम्ममवि अण्णं ॥122॥
जीवे ण सयं बद्धं ण सयं परिणमदि कम्मभावेण । (116)
जइ पोग्गलदव्वमिणं अप्परिणामी तदा होदि ॥123॥
कम्मइयवग्गणासु य अपरिणमंतीसु कम्मभावेण । (117)
संसारस्स अभावो पसज्जदे संखसमओ वा ॥124॥
जीवो परिणामयदे पोग्गलदव्वाणि कम्मभावेण । (118)
ते सयमपरिणमंते कहं णु परिणामयदि चेदा ॥125॥
अह सयमेव हि परिणमदि कम्मभावेण पोग्गलं दव्वं । (119)
जीवो परिणामयदे कम्मं कम्मत्तमिदि मिच्छा ॥
णियमा कम्मपरिणदं कम्मं चिय होदि पोग्गलं दव्वं । (120)
तह तं णाणावरणाइपरिणदं मुणसु तच्चेव ॥
ण सयं बद्धो कम्मे ण सयं परिणमदि कोहमादीहिं । (121)
जइ एस तुज्झ जीवो अप्परिणामी तदा होदि ॥126॥
अपरिणमंतम्हि सयं जीवे कोहादिएहिं भावेहिं । (122)
संसारस्स अभावो पसज्जदे संखसमओ वा ॥127॥
पोग्गलकम्मं कोहो जीवं परिणामएदि कोहत्तं । (123)
तं सयमपरिणमंतं कहं णु परिणामयदि कोहो ॥128॥
अह सयमप्पा परिणमदि कोहभावेण एस दे बुद्धी । (124)
कोहो परिणामयदे जीवं कोहत्तमिदि मिच्छा ॥129॥
कोहुवजुत्ते कोहो माणवजुत्ते य माणमेवादा । (125)
माउवजुत्ते माया लोहुवजुत्ते हवदि लोहो ॥130॥
जो संगं तु मुइत्ता जाणदि उवओगमप्पगं सुद्धं ।
तं णिस्संगं साहुं परमट्ठवियाणया विन्ति ॥131॥
जो मोहं तु मुइत्ता णाणसहावाधियं मुणदि आदं ।
तं जिदमोहं साहुं परमट्ठवियाणया विन्ति ॥132॥
जो धम्मं तु मुइत्ता जाणदि उवओगमप्पगं सुद्धं ।
तं धम्मसंगमुक्कं परमट्ठवियाणया विन्ति ॥133॥
जं कुणदि भावमादा कत्ता सो होदि तस्स कम्मस्स । (126)
णाणिस्स स णाणमओ अण्णाणमओ अणाणिस्स ॥134॥
अण्णाणमओ भावो अणाणिणो कुणदि तेण कम्माणि । (127)
णाणमओ णाणिस्स दु ण कुणदि तम्हा दु कम्माणि ॥135॥
णाणमया भावाओ णाणमओ चेव जायदे भावो । (128)
जम्हा तम्हा णाणिस्स सव्वे भावा हु णाणमया ॥136॥
अण्णाणमया भावा अण्णाणो चेव जायदे भावो । (129)
जम्हा तम्हा भावा अण्णाणमया अणाणिस्स ॥137॥
कणयमया भावादो जायंते कुण्डलादओ भावा । (130)
अयमयया भावादो जह जायंते दु कडयादी ॥138॥
अण्णाणमया भावा अणाणिणो बहुविहा वि जायंते । (131)
णाणिस्स दु णाणमया सव्वे भावा तहा होंति ॥139॥
अण्णाणस्स स उदओ जा जीवाणं अतच्चउवलद्धी । (132)
मिच्छत्तस्स दु उदओ जीवस्स असद्दहाणत्तं ॥140॥
उदओ असंजमस्स दु जं जीवाणं हवेइ अविरमणं । (133)
जो दु कलुसोवओगो जीवाणं सो कसाउदओ ॥141॥
तं जाण जोग उदयं जो जीवाणं तु चिट्ठउच्छाहो । (134)
सोहणमसोहण वा कायव्वो विरदिभावो वा ॥142॥
एदेसु हेदुभूदेसु कम्मइयवग्गणागदं जं तु । (135)
परिणमदे अट्ठविहं णाणावरणादिभावेहिं ॥143॥
तं खलु जीवणिबद्धं कम्मइयवग्गणागदं जइया । (136)
तइया दु होदि हेदू जीवो परिणामभावाणं ॥144॥
जीवस्स दु कम्मेण य सह परिणामा हु होंति रागादी । (137)
एवं जीवो कम्मं च दो वि रागादिमावण्णा ॥145॥
एकस्स दु परिणामो जायदि जीवस्स रागमादीहिं । (138)
ता कम्मोदयहेदूहिं विणा जीवस्स परिणामो ॥146॥
जइ जीवेण सह च्चिय पोग्गलदव्वस्सकम्मपरिणामो । (139)
एवं पोग्गलजीवा हु दो वि कम्मत्तमावण्णा ॥
एकस्स दु परिणामो पोग्गलदव्वस्स कम्मभावेण । (140)
ता जीवभावहेदूहिं विणा कम्मस्स परिणामो ॥147॥
जीवे कम्मं बद्धं पुट्ठं चेदि ववहारणयभणिदं । (141)
सुद्धणयस्स दु जीवे अबद्धपुट्ठं हवदि कम्मं ॥148॥
कम्मं बद्धमबद्धं जीवे एवं तु जाण णयपक्खं । (142)
पक्खादिक्कंतो पुण भण्णदि जो सो समयसारो ॥149॥
दोण्ह वि णयाण भणिदं जाणदि णवरं तु समयपडिबद्धो । (143)
ण दु णयपक्खं गिण्हदि किंचि वि णयपक्खपरिहीणो ॥150॥
सम्मद्दंसणणाणं एसो लहदि त्ति णवरि ववदेसं । (144)
सव्वणयपक्खरहिदो भणिदो जो सो समयसारो ॥151॥

पुण्य-पाप अधिकार

कम्ममसुहं कुसीलं सुहकम्मं चावि जाणह सुसीलं । (145)
कह तं होदि सुसीलं जं संसारं पवेसेदि ॥152॥
सोवण्णियं पि णियलं बंधदि कालायसं पि जह पुरिसं । (146)
बंधदि एवं जीवं सुहमसुहं वा कदं कम्मं ॥153॥
तम्हा दु कुसीलेहि य रागं मा कुणह मा व संसग्गं । (147)
साहीणो हि विणासो कुसीलसंसग्गरायेण ॥154॥
जह णाम कोवि पुरिसो कुच्छियसीलं जणं वियाणित्त । (148)
वज्जेदि तेण समयं संसग्गं रागकरणं च ॥155॥
एमेव कम्मपयडीसीलसहावं च कुच्छिदं णादुं । (149)
वज्जंति परिहरंति य तस्संसग्गं सहावरदा ॥156॥
रत्तो बंधदि कम्मं मुच्चदि जीवो विरागसंपत्तो । (150)
एसो जिणोवदेसो तम्हा कम्मेसु मा रज्ज ॥157॥
परमट्ठो खलु समओ सुद्धो जो केवली मुणी णाणी । (151)
तम्हि ट्ठिदा सहावे मुणिणो पावंति णिव्वाणं ॥158॥
परमट्ठम्हि दु अठिदो जो कुणदि तवं वदं च धारेदि । (152)
तं सव्वं बालतवं बालवदं बेंति सव्वण्हू ॥159॥
वदणियमाणि धरंता सीलाणि तहा तवं च कुव्वंता । (153)
परमट्ठबाहिरा जे णिव्वाणं ते ण विंदंति ॥160॥
परमट्ठबाहिरा जे ते अण्णाणेण पुण्णमिच्छंति । (154)
संसारगमणहेदुं पि मोक्खहेदुं अजाणंता ॥161॥
जीवादीसद्दहणं सम्मत्तं तेसिमधिगमो णाणं । (155)
रागादीपरिहरणं चरणं एसो दु मोक्खपहो ॥162॥
मोत्तूण णिच्छयट्ठं ववहारेण विदुसा पवट्टंति । (156)
परमट्ठमस्सिदाण दु जदीण कम्मक्खओ विहिओ ॥163॥
वत्थस्स सेदभावो जह णासेदि मलमेलणासत्तो । (157)
मिच्छत्तमलोच्छण्णं तह सम्मत्तं खु णादव्वं ॥164॥
वत्थस्स सेदभावो जह णासेदि मलमेलणासत्तो । (158)
अण्णाणमलोच्छण्णं तह णाणं होदि णादव्वं ॥165॥
वत्थस्स सेदभावो जह णासेदि मलमेलणासत्तो । (159)
कसायमलोच्छण्णं तह चारित्तं पि णादव्वं ॥166॥
सो सव्वणाणदरिसी कम्मरएण णियेणावच्छण्णो । (160)
संसारसमावण्णो ण विजाणदि सव्वदो सव्वं ॥167॥
सम्मत्तपडिणिबद्धं मिच्छत्तं जिणवरेहि परिकहियं । (161)
तस्सोदयेण जीवो मिच्छादिट्ठि त्ति णादव्वो ॥168॥
णाणस्स पडिणिबद्धं अण्णाणं जिणवरेहि परिकहियं । (162)
तस्सोदयेण जीवो अण्णाणी होदि णादव्वो ॥169॥
चारित्तपडिणिबद्धं कसायं जिणवरेहि परिकहियं । (163)
तस्सोदयेण जीवो अचरितत्तो होदि णादव्वो ॥170॥

आस्रव अधिकार

मिच्छत्तं अविरमणं कसायजोगा य सण्णसण्णा दु । (164)
बहुविहभेया जीवे तस्सेव अणण्णपरिणामा ॥171॥
णाणावरणादीयस्स ते दु कम्मस्स कारणं होंति । (165)
तेसिं पि होदि जीवो य रागदोसादिभावकरो ॥172॥
णत्थि दु आसवबंधो सम्मादिट्ठिस्स आसवणिरोहो । (166)
संते पुव्वणिबद्धे जाणदि सो ते अबंधंतो ॥173॥
भावो रागादिजुदो जीवेण कदो दु बंधगो भणिदो । (167)
रागादिविप्पमुक्को अबंधगो जाणगो णवरि ॥174॥
पक्के फलम्हि पडिए जह ण फलं बज्झए पुणो विंटे । (168)
जीवस्स कम्मभावे पडिए ण पुणोदयमुवेदि ॥175॥
पुढवीपिंडसमाणा पुव्वणिबद्धा दु पच्चया तस्स । (169)
कम्मसरीरेण दु ते बद्धा सव्वे वि णाणिस्स ॥176॥
चउविह अणेयभेयं बंधंते णाणदंसणगुणेहिं । (170)
समए समए जम्हा तेण अबंधो ति णाणी दु ॥177॥
जम्हा दु जहण्णादो णाणगुणादो पुणो वि परिणमदि । (171)
अण्णत्तं णाणगुणो तेण दु सो बंधगो भणिदो ॥178॥
दंसणणाणचरित्तं जं परिणमदे जहण्णभावेण । (172)
णाणी तेण दु बज्झदि पोग्गलकम्मेण विविहेण ॥179॥
सव्वे पुव्वणिबद्धा दु पच्चया अत्थि सम्मदिट्ठिस्स । (173)
उवओगप्पाओगं बंधंते कम्मभावेण ॥180॥
होदूण णिरुवभोज्जा तह बंधदि जह हवंति उवभोज्जा । (174)
सत्तट्ठविहा भूदा णाणावरणादिभावेहिं ॥181॥
संता दु णिरुवभोज्जा बाला इत्थी जहेह पुरिसस्स । (175)
बंधदि ते उवभोज्जे तरुणी इत्थी जह णरस्स ॥182॥
एदेण कारणेण दु सम्मादिट्ठी अबंधगो भणिदो । (176)
आसवभावाभावे ण पच्चया बंधगा भणिदा ॥183॥
रागो दोसो मोहो य आसवा णत्थि सम्मदिट्ठिस्स । (177)
तम्हा आसवभावेण विणा हेदू ण पच्चया होंति ॥184॥
हेदू चदुव्वियप्पो अट्ठवियप्पस्स कारणं भणिदं । (178)
तेसिं पि य रागादी तेसिमभावे ण बज्झंति ॥185॥
जह पुरिसेणाहारो गहिदो परिणमदि सो अणेयविहं । (179)
मंसवसारुहिरादी भावे उदरग्गिसंजुत्ते ॥186॥
तह णाणिस्स दु पुव्वं जे बद्धा पच्चया बहुवियप्पं । (180)
बज्झंते कम्मं ते णयपरिहीणा दु ते जीवा ॥187॥

संवर अधिकार

उवओगे उवओगो कोहादिसु णत्थि को वि उवओगो । (181)
कोहो कोहे चेव हि उवओगे णत्थि खलु कोहो ॥188॥
अट्ठवियप्पे कम्मे णोकम्मे चावि णत्थि उवओगो । (182)
उवओगम्हि य कम्मं णोकम्मं चावि णो अत्थि ॥189॥
एदं दु अविवरीदं णाणं जइया दु होदि जीवस्स । (183)
तइया ण किंचि कुव्वदि भावं उवओगसुद्धप्पा ॥190॥
जह कणयमग्गितवियं पि कणयभावं ण तं परिच्चयदि । (184)
तह कम्मोदयतविदो ण जहदि णाणी दु णाणित्तं ॥191॥
एवं जाणदि णाणी अण्णाणी मुणदि रागमेवादं । (185)
अण्णाणतमोच्छण्णो आदसहावं अयाणंतो ॥192॥
सुद्धं तु वियाणंतो सुद्धं चेवप्पयं लहदि जीवो । (186)
जाणंतो दु असुद्धं असुद्धमेवप्पयं लहदि ॥193॥
अप्पाणमप्पणा रुंधिऊण दोपुण्णपावजोएसु । (187)
दंसणणाणाह्मि ठिदो इच्छाविर ओ य अण्णह्मि ॥194॥
जो सव्वसंगमुक्को झायदि अप्पाणमप्पणो अप्पा । (188)
णवि कम्मं णोकम्मं चेदा चेयेइ एयत्तं ॥195॥
अप्पाणं झायंतो दंसणणाणमओ अणण्णमओ । (189)
लहइ अचिरेण अप्पाणमेव सो कम्मपविमुक्कं ॥196॥
उवदेसेण परोक्खं रूवं जह पस्सिदूण णादेदि ।
भण्णदि तहेव घिप्पदि जीवो दिट्ठो य णादो य ॥197॥
कोविदिदच्छो साहू संपडिकाले भणिज्ज रूवमिणं ।
पच्चक्खमेव दिट्ठं परोक्खणाणे पवट्ठंतं ॥198॥
तेसिं हेदू भणिदा अज्झवसाणाणि सव्वदरिसीहिं । (190)
मिच्छत्तं अण्णाणं अविरयभावो य जोगो य ॥199॥
हेदुअभावे णियमा जायदि णाणिस्स आसवणिरोहो । (191)
आसवभावेण विणा जायदि कम्मस्स वि णिरोहो ॥200॥
कम्मस्साभावेण य णोकम्माणं पि जायदि णिरोहो । (192)
णोकम्मणिरोहेण य संसारणिरोहणं होदि ॥201॥

निर्जरा अधिकार

उवभोगमिंदियेहिं दव्वाणमचेदणाणमिदराणं । (193)
जं कुणदि सम्मदिट्ठी तं सव्वं णिज्जरणिमित्तं ॥202॥
दव्वे उवभुंजंते णियमा जायदि सुहं व दुक्खं वा । (194)
तं सुहदुक्खमुदिण्णं वेददि अध णिज्जरं जादि ॥203॥
जह विसमुवभुंजंतो वेज्जो पुरिसो ण मरणमुवयादि । (195)
पोग्गलकम्मस्सुदयं तह भंजुदि णेव बज्झदे णाणी ॥204॥
जह मज्जं पिबमाणो अरदीभावेण मज्जदि ण पुरिसो । (196)
दव्वुवभोगे अरदो णाणी वि ण बज्झदि तहेव ॥205॥
सेवंतो वि ण सेवदि असेवमाणो वि सेवगो कोई । (197)
पगरणचेट्ठा कस्स वि ण य पायरणो त्ति सो होदि ॥206॥
पोग्गलकम्मं रागो तस्स विवागोदओ हवदि एसो । (199)
ण दु एस मज्ज भावो जाणगभावो हु अहमेक्को ॥207॥
कह एस तुज्झ ण हवदि विविहो कम्मोदयफलविवागो ।
परदव्वाणुवओगो ण हु देहो हवदि अण्णाणी ॥208॥
एवं सम्माद्दिट्ठी अप्पाणं मुणदि जाणगसहावं । (200)
उदयं कम्मविवागं च मुयदि तच्चं वियाणंतो ॥209॥
उदयविवागो विविहो कम्माणं वण्णिदो जिणवरेहिं । (198)
ण दु ते मज्झ सहावा जाणगभावो दु अहमेक्को ॥210॥
परमाणुमित्तयं पि हु रागादीणं तु विज्जदे जस्स । (201)
ण वि सो जाणदि अप्पाणयं तु सव्वागमधरो वि ॥211॥
अप्पाणमयाणंतो अणप्पयं चावि सो अयाणंतो । (202)
कह होदि सम्मदिट्ठी जीवाजीवे अयाणंतो ॥212॥
जो वेददि वेदिज्जदि समए समए विणस्सदे उभयं । (216)
तं जाणगो दु णाणी उभयं पि ण कंखदि कयावि ॥213॥
बंधुवभोगणिमित्ते अज्झवसाणोदएसु णाणिस्स । (217)
संसारदेहविसएसु णेव उप्पज्जदे रागो ॥214॥
मज्झं परिग्गहो जइ तदो अहमजीवदं तु गच्छेज्ज । (208)
णादेव अहं जह्मा तह्मा ण परिग्गहो मज्झ ॥215॥
आदह्मि दव्वभावे अपदे मोत्तूण गिण्ह तह णियदं । (203)
थिरमेगमिमं भावं उवलब्भंतं सहावेण ॥216॥
को णाम भणिज्ज बुहो परदव्वं मम इमं हवदि दव्वं । (207)
अप्पाणमप्पणो परिगहं तु णियदं वियाणंतो ॥217॥
छिज्जदु वा भिज्जदु वा णिज्जदु वा अहव जादु विप्पलयं । (209)
जम्हा तम्हा गच्छदु तहवि हु ण परिग्गहो मज्झ ॥218॥
एदम्हि रदो णिच्चं संतुट्ठो होहि णिच्चमेदम्हि । (206)
एदेण होहि तित्ते होहदि तुह उत्तमं सोक्खं ॥219॥
आभिणिसुदोधिमणकेवलं च तं होदि एक्कमेव पदं । (204)
सो ऐसो परमट्ठो जं लहिदुं णिव्वुदिं जादि ॥220॥
णाणगुणेण विहीणा एदं तु पदं बहुवि ण लहंते । (205)
तं गिण्ह णियदमेदं जदि इच्छसि कम्मपरिमोक्खं ॥221॥
अपरिग्गहो अणिच्छो भणिदो णाणी य णेच्छदे धम्मं । (210)
अपरिग्गहो दु धम्मस्स जाणगो तेण सो होदि ॥222॥
अपरिग्गहो अणिच्छो भणिदो णाणी य णेच्छदि अधम्मं । (211)
अपरिग्गहो अधम्मस्स जाणगो तेण सो होदि ॥223॥
धम्मच्थि अधम्मच्थी आयासं सुत्तमंग-पुव्वेसु ।
संगं च तहा णेयं दुयमणु अतिरियणेरइयं ॥224॥
अपरिग्गहो अणिच्छो भणिदो णाणी य णेच्छदे असणं । (212)
अपरिग्गहो दु असणस्स जाणगो तेण सो होदि ॥225॥
अपरिग्गहो अणिच्छो भणिदो णाणी य णेच्छदे पाणं । (213)
अपरिग्गहो दु पाणस्स जाणगो तेण सो होदि ॥226॥
एमादिए दु विविहे सव्वे भावे य णेच्छदे णाणी । (214)
जाणगभावो णियदो णीरालंबो दु सव्वत्थ ॥227॥
उप्पण्णोदय भोगो वियोगबुद्धीए तस्स सो णिच्चं । (215)
कंखामणागदस्स य उदयस्स ण कुव्वदे णाणी ॥228॥
णाणी रागप्पजहो सव्वदव्वेसु कम्ममज्झगदो । (218)
णो लिप्पदि रजएण दु कद्दममज्झे जहा कणयं ॥229॥
अण्णाणी पुण रत्ते सव्वदव्वेसु कम्ममज्झगदो । (219)
लिप्पदि कम्मरएण दु कद्दममज्झे जहा लोहं ॥230॥
णागफणीए मूलं णाइणितोएण गब्भणागेण ।
णागं होइ सुवण्णं धम्मंत्तं भच्छवाएण ॥231॥
कम्मं हवेइ किट्टं रागादि कालिया अह विभाओ ।
सम्मत्तणाणचरणं परमोसहमिदि वियाणाहि ॥232॥
झाणं हवेइ अग्गी तवयरणं भत्तली समक्खादो ।
जीवो हवेइ लोहं धमियव्वो परमजोईहिं ॥233॥
भुंजंतस्स वि विविहे सच्चित्तचित्तामिस्सिए दव्वे । (220)
संखस्स सेदभावो ण वि सक्कदि किण्हगो कादुं ॥234॥
तह णाणिस्स वि विविहे सच्चित्तचित्तामिस्सिए दव्वे । (221)
भुंजंतस्स वि णाणं ण सक्कमण्णाणदं णेदुं ॥235॥
जइया स एव संखो सेदसहावं तयं पजहिदूण । (222)
गच्छेज्ज किण्हभावं तइया सुक्कत्तणं पजहे ॥236॥
तह णाणी वि हु जइया णाणसहावं तयं पजहिदूण । (223)
अण्णाणेण परिणदो तइया अण्णाणदं गच्छे ॥238॥
पुरिसो जह को वि इहं वित्तिणिमित्तं तु सेवदे रायं । (224)
तो सो वि देदि राया विविहे भोगे सुहुप्पाए ॥239॥
एमेव जीवपुरिसो कम्मरयं सेवदे सुहणिमित्तं । (225)
तो सो वि देदि कम्मो विविहे भोगे सुहुप्पाए ॥240॥
जह पुण सो च्चिय पुरिसो वित्तिणिमित्तं ण सेवदे रायं । (226)
तो सो ण देदि राया विविहे भोगे सुहुप्पाए ॥241॥
एमेव सम्मदिट्ठी विसयत्थं सेवदे ण कम्मरयं । (227)
तो सो ण देदि कम्मो विविहे भोगे सुहुप्पाए ॥242॥
सम्माद्दिट्ठी जीवा णिस्संका होंति णिब्भया तेण । (228)
सत्तभयविप्पमुक्का जम्हा तम्हा दु णिस्संका ॥243॥
जो चत्तारि वि पाए छिंददि ते कम्मबंधमोहकरे । (229)
सो णिस्संको चेदा सम्मादिट्ठी मुणेदव्वो ॥244॥
जो दु ण करेदि कंखं कम्मफलेसु तह सव्वधम्मेसु । (230)
सो णिक्कंखो चेदा सम्मादिट्ठी मुणेदव्वो ॥245॥
जो ण करेदि दुगुंछं चेदा सव्वेसिमेव धम्माणं । (231)
सो खलु णिव्विदिगिच्छो सम्मादिट्ठी मुणेदव्वो ॥246॥
जो हवदि असम्मूढो चेदा सद्दिट्ठि सव्वभावेसु । (232)
सो खलु अमूढदिट्ठी सम्मादिट्ठी मुणेदव्वो ॥247॥
जो सिद्धभत्तिजुत्तो उवगूहणगो दु सव्वधम्माणं । (233)
सो उवगूहणकारी सम्मादिट्ठी मुणेदव्वो ॥248॥
उम्मग्गं गच्छतं सगं पि मग्गे ठवेदि जो चेदा । (234)
सो ठिदिकरणाजुत्तो सम्मादिट्ठी मुणेदव्वो ॥249॥
जो कुणदि वच्छलत्तं तिण्हं साहूण मोक्खमग्गम्हि । (235)
सो वच्छलभावजुदो सम्मादिट्ठी मुणेदव्वो ॥250॥
विज्जारहमारूढो मणोरहपहेसु भमइ जो चेदा । (236)
सो जिणणाणपहावी सम्मादिट्ठी मुणेदव्वो ॥251॥

बंध अधिकार

रागादिकतैं कर्मकौ, बन्ध जानि मुनिराय । ।
तजैं तिनहिं समभाव करि, नमूँ सदा तिन पाँय ॥
जह णाम को वि पुरिसो णेहब्भत्ते दु रेणुबहुलम्मि । (237)
ठाणम्मि ठाइदूण य करेदि सत्थेहिं वायामं ॥252॥
छिंदति भिंददि य तहा तालीतलकयलिवंसपिंडीओ । (238)
सच्चित्तचित्तणं करेदि दव्वाणमुवघादं ॥253॥
उवघादं कुव्वंतस्स तस्स णाणाविहेहिं करणेहिं । (239)
णिच्छयदो चिंतेज्ज हु किंपच्चयगो दु रयबंधो ॥254॥
जो सो दु णेहभावो तम्हि णरे तेण तस्स रयबंधो । (240)
णिच्छयदो विण्णेयं ण कायचेट्ठाहिं सेसाहिं ॥255॥
एवं मिच्छादिट्ठी वट्टंतो बहुविहासु चिट्ठासु । (241)
रागादी उवओगे कुव्वंतो लिप्पदि रएण ॥256॥
जह पुण सो चेव णरो णेहे सव्वम्हि अवणिदे संते । (242)
रेणुबहुलम्मि ठाणे करेदि सत्थेहिं वायामं ॥257॥
छिंददि भिंददि य तहा तालीतलकयलिवंसपिंडीओ । (243)
सच्चित्ताचित्ताणं करेदि दव्वाणमुवघादं ॥258॥
उवघादं कुव्वंतस्स तस्स णाणाविहेहिं करणेहिं । (244)
णिच्छयदो चिंतेज्ज हु किंपच्चयगो ण रयबंधो ॥259॥
जो सो दु णेहभावो तम्हि णरे तेण तस्स रयबंधो । (245)
णिच्छयदो विण्णेयं ण कायचेट्ठाहिं सेसाहिं ॥260॥
एवं सम्मादिट्ठी वट्टंतो बहुविहेसु जोगेसु । (246)
अकरंतो उवओगे रागादी ण लिप्पदि रएण ॥261॥
जो मण्णदि हिंसामि य हिंसिज्जामि य परेहिं सत्तेहिं । (247)
सो मूढो अण्णाणी णाणी एत्ते दु विवरीदो ॥262॥
आउक्खयेण मरणं जीवाणं जिणवरेहिं पण्णत्तं । (248)
आउं ण हरेसि तुमं कह ते मरणं कदं तेसिं ॥263॥
आउक्खयेण मरणं जीवाणं जिणवरेहिं पण्णत्तं । (249)
आउं ण हरंति तुहं कह ते मरणं कदं तेहिं ।
जो मण्णदि जीवेमि य जीविज्जामि य परेहिं सत्तेहिं । (250)
सो मूढो अण्णाणी णाणी एत्ते दु विवरीदो ।
आऊदयेण जीवदि जीवो एवं भणंति सव्वण्हू । (251)
आउं च ण देसि तुमं कहं तए जीविदं कदं तेसिं ।
आऊदयेण जीवदि जीवो एवं भणंति सव्वण्हू । (252)
आउं च ण दिंति तुहं कहं णु ते जीविदं कदं तेहिं ॥264॥
जोअप्पणा दु मण्णदि दुक्खिदसुहिदे करेमि सत्तेत्ति । (253)
सो मूढो अण्णाणी णाणी एत्ते दु विवरीदो ॥265॥
कम्मोदएण जीवा दुक्खिदसुहिदा हवंति जदि सव्वे । (254)
कम्मं च ण देसि तुमं दुक्खिदसुहिदा कह कया ते ॥266॥
कम्मोदएण जीवा दुक्खिदसुहिदा हवंति जदि सव्वे । (255)
कम्मं च ण दिंति तुहं कदोसि कहं दुक्खिदो तेहिं ॥267॥
कम्मोदएण जीवा दुक्खिदसुहिदा हवंति जदि सव्वे । (256)
कम्मं च ण दिंति तुहं कह तं सुहिदो कदो तेहिं ॥268॥
जो मरदि जो य दुहिदो जायदि कम्मोदएण सो सव्वो । (257)
तम्हा दु मारिदो दे दुहाविदो चेदि ण हु मिच्छा ॥269॥
जो ण मरदि ण य दुहिदो सो वि य कम्मोदएण चेव खलु । (258)
तम्हा ण मारिदो णो दुहाविदो चेदि ण हु मिच्छा ॥270॥
एसा दु जा मदी दे दुक्खिदसुहिदे करेमि सत्तेत्ति । (259)
एसा दे मूढमदी सुहासुहं बंधदे कम्मं ॥271॥
दुक्खिदसुहिदे सत्ते करेमि जं एवमज्झवसिदं ते । (260)
तं पावबंधगं वा पुण्णस्स व बंधगं होदि ॥272॥
मारिमि जीवावेमि य सत्ते जं एवमज्झवसिदं ते । (261)
तं पावबंधगं वा पुण्णस्स व बंधगं होदि ॥273॥
अज्झवसिदेण बंधो सत्ते मारेउ मा व मारेउ । (262)
एसो बंधसमासो जीवाणं णिच्छयणयस्स ॥274॥
एवमलिए अदत्ते अबंभचेरे परिग्गहे चेव । (263)
कीरदि अज्झवसाणं जं तेण दु बज्झदे पावं ॥275॥
तह वि य सच्चे दत्ते बंभे अपरिग्गहत्तणे चेव । (264)
कीरदि अज्झवसाणं जं तेण दु बज्झदे पुण्णं ॥276॥
वत्थुं पडुच्च जं पुण अज्झवसाणं तु होदि जीवाणं । (265)
ण य वत्थुदो दु बंधो अज्झवसाणेण बंधोत्थि ॥277॥
दुक्खिदसुहिदे जीवे करेमि बंधेमि तह विमोचेमि । (266)
जा एसा मूढमदी णिरत्थया सा हु दे मिच्छा ॥278॥
अज्झवसाणणिमित्तं जीवा बज्झंति कम्मणा जदि हि । (267)
मुच्चंति मोक्खमग्गे ठिदा य ता किं करेसि तुमं ॥279॥
कायेण दुक्खवेमिय सत्ते एवं तु जं मदिं कुणसि । ।
सव्वावि एस मिच्छा दुहिदा कम्मेण जदि सत्ता ॥280॥
वाचाए दुक्खवेमिय सत्ते एवं तु जं मदिं कुणसि । ।
सव्वावि एस मिच्छा दुहिदा कम्मेण जदि सत्ता ॥281॥
मणसाए दुक्खवेमिय सत्ते एवं तु जं मदिं कुणसि । ।
सव्वावि एस मिच्छा दुहिदा कम्मेण जदि सत्ता ॥282॥
सच्छेण दुक्खवेमिय सत्ते एवं तु जं मदिं कुणसि । ।
सव्वावि एस मिच्छा दुहिदा कम्मेण जदि सत्ता ॥283॥
कायेण च वाया वा मणेण सुहिदे करेमि सत्ते ति । ।
एवं पि हवदि मिच्छा सुहिदा कम्मेण जदि सत्ता ॥284॥
सव्वे करेदि जीवो अज्झवसाणेण तिरियणेरइए । (268)
देवमणुए य सव्वे पुण्णं पावं च णेयविहं ॥285॥
धम्माधम्मं च तहा जीवाजीवे अलोगलोगं च । (269)
सव्वे करेदि जीवो अज्झवसाणेण अप्पाणं ॥286॥
एदाणि णत्थि जेसिं अज्झवसाणाणि एवमादीणि । (270)
ते असुहेण सुहेण व कम्मेण मुणी ण लिप्पंति ॥287॥
जा संकप्पवियप्पो ता कम्मं कुणदि असुहसुहजणयं । ।
अप्पसरूवा रिद्धी जाव ण हियए परिफ्फुरई ॥288॥
बुद्धी ववसाओ वि य अज्झवसाणं मदी य विण्णाणं । (271)
एक्कट्ठमेव सव्वं चित्तं भावो य परिणामो ॥289॥
एवं ववहारणओ पडिसिद्धो जाण णिच्छयणएण । (272)
णिच्छयणयासिदा पुण मुणिणो पावंति णिव्वाण ॥290॥
वदसमिदीगुत्तीओ सीलतवं जिणवरेहि पण्णत्तं । (273)
कुव्वंतो वि अभव्वो अण्णाणी मिच्छदिट्ठी दु ॥291॥
मोक्खं असद्दहंतो अभवियसत्तो दु जो अधीएज्ज । (274)
पाठो ण करेदि गुणं असद्दहंतस्स णाणं तु ॥292॥
सद्दहदि य पत्तेदि य रोचेदि य तह पुणो य फासेदि । (275)
धम्मं भोगणिमित्तं ण दु सो कम्मक्खयणिमित्तं ॥293॥
आयारादी णाणं जीवादी दंसणं च विण्णेयं । (276)
छज्जीवणिकं च तहा भणदि चरित्तं तु व्यवहारो ॥294॥
आदा खु मज्झ णाणं आदा मे दंसणं चरित्तं च । (277)
आदा पच्चक्खाणं आदा मे संवरो जोगो ॥295॥
आधाकम्मादीया पुग्ग्लदव्वस्स जे इमे दोसा । (286)
कह ते कुव्वदि णाणी परदव्वगुणा हु जे णिच्चं ॥296॥
आधाकम्मादीया पुग्ग्लदव्वस्स जे इमे दोसा । (287)
कहमणुमण्णदि अण्णेण कीरमाणा परस्स गुणा ॥297॥
आधाकम्मं उद्देसियं च पुग्गलमयं इमं दव्वं ।
कह तं मम होदि कदं जं णिच्चमचेदणं वुत्तं ॥298॥
आधाकम्मं उद्देसियं च पुग्गलमयं इमं दव्वं ।
कह तं मम कारविदं जं णिच्चमचेणं वुत्तं ॥299॥
जह फलिहमणी सुद्धो ण सयं परिणमदि रागामादीहिं । (278)
रंगिज्जदि अण्णेहिं दु सो रत्तादीहिं दव्वेहिं ॥300॥
एवं णाणी सुद्धो ण सयं परिणमदि रागामादीहिं । (279)
राइज्जदि अण्णेहिं दु सो रागादीहिं दोसेहिं ॥301॥
ण य रागदोसमोहं कुव्वदि णाणी कसायभावं वा । (280)
सयमप्पणो ण सो तेण कारगो तेसिं भावाणं ॥302॥
रागम्हि य दोसम्हि य कसायकम्मेसु चेव जे भावा । (281)
तेहिं दु परिणमंतो रागादि बंधदि पुणो वि ॥303॥
रागम्हि य दोसम्हि य कसायकम्मेसु चेव जे भावा । (282)
तेहिं दु परिणमंतो रागादी बंधदे चेदा ॥304॥
अप्पडिकमणं दुविहं अपच्चखाणं तहेव विण्णेयं । (283)
एदेणुवदेसेण य अकारगो वण्णिदो चेदा ॥305॥
अप्पडिकमणं दुविहं दव्वे भावे अपच्चखाणं पि । (284)
एदेणुवदेसेण य अकारगो वण्णिदो चेदा ॥306॥
जावं अप्पडिकमणं अपच्चखाणं च दव्वभावाणं । (285)
कुव्वदि आदा तावं कत्ता सो होदि णादव्वो ॥307॥

मोक्ष अधिकार

जह णाम को वि पुरिसो बंधणयम्हि चिरकालपडिबद्धो । (288)
तिव्वं मंदसहावं कालं च वियाणदे तस्स ॥308॥
जइ णवि कुणदि च्छेदं ण मुच्चदे तेण बंधणवसो सं । (289)
कालेण उ बहुगेण वि ण सो णरो पावदि विमोक्खं ॥309॥
इय कम्मबंधणाणं पदेसठिइपयडिमेवमणुभागं । (290)
जाणंतो वि ण मुच्चदि मुच्चदि सो चेव जदि सुद्धो ॥310॥
जह बंधे चिंतंतो बंधणबद्धो ण पावदि विमोक्खं । (291)
तह बंधे चिंतंतो जीवो वि ण पावदि विमोक्खं ॥311॥
जह बंधे छेत्तूणय बंधणबद्धो दु पावदि विमोक्खं । (292)
तह बंधे छेत्तूणय जीवो संपावदि विमोक्खं ॥312॥
जह बंधे भित्तूणय बंधणबद्धो दु पावदि विमोक्खं ।
तह बंधे भित्तूणय जीवो संपावदि विमोक्खं ॥313॥
जह बंधे मुत्तूणय बंधणबद्धो दु पावदि विमोक्खं ।
तह बंधे मुत्तूणय जीवो संपावदि विमोक्खं ॥314॥
बंधाणं च सहावं वियाणिदुं अप्पणो सहावं च । (293)
बंधेसु जो विरज्जदि सो कम्मविमोक्खणं कुणदि ॥315॥
जीवो बंधो य तहा छिज्जंति सलक्खणेहिं णियएहिं । (294)
पण्णाछेदणएण दु छिण्णा णाणत्तमावण्णा ॥316॥
जीवो बंधो य तहा छिज्जंति सलक्खणेहिं णियएहिं । (295)
बंधो छेददव्वो सुद्धा अप्पा य घेत्तव्वो ॥317॥
कह सो घिप्पदि अप्पा पण्णाए सो दु घिप्पदे अप्पा । (296)
जह पण्णाइ विभत्ते तह पण्णाएव घेत्तव्वो ॥318॥
पण्णाए घित्तव्वो जो चेदा सो अहं तु णिच्छयदो । (297)
अवसेसा जे भावा ते मज्झ परे त्ति णायव्वा ॥319॥
पण्णाए घित्तव्वो जो दट्ठा सो अहं तु णिच्छयदो । (298)
अवसेसा जे भावा ते मज्झ परेत्ति णादव्वा ॥320॥
पण्णाए घित्तव्वो जो णादा सो अहं तु णिच्छयदो । (299)
अवसेसा जे भावा ते मज्झ परेत्ति णादव्वा ॥321॥
पण्णाए घित्तव्वो जो उवलद्धो सो अहं तु णिच्छयदो ।
अवसेसा जे भावा ते मज्झ परेत्ति णादव्वा ॥322॥
को णाम भणिज्ज बुहो णादुं सव्वे पराइए भावे । (300)
मज्झमिणंति य वयणं जाणंतो अप्पयं सुद्धं ॥323॥
थेयादी अवराहे जो कुव्वदि सो उ संकिदो भमइ । (301)
मा बज्झेज्जं केण वि चोरी त्ति जणम्हि वियरंतो ॥324॥
जो ण कुणदि अवराह सो णिस्संको दु जणवदि भमदि । (302)
ण वि तस्स बज्झिदुं जे चिंता उप्पज्जदि कयाइ ॥325॥
एवम्हि सावराहो बज्झामि अहं तु संकिदो चेदा । (303)
जइ पुण णिरावराहो णिस्संकोहं ण बज्झामि ॥326॥
संसिद्धिराधसिद्धं साधियमाराधिय च एयट्ठं । (304)
अवगदराधो जो खलु चेदा सो होदि अवराधो ॥327॥
जो पुण णिरावराधो चेदा णिस्संकिओ उ सो होइ । (305)
आराहणाइ णिच्चं वट्टेइ अहं ति जाणंतो ॥॥
पडिकमणं पडिसरणं परिहारो धारणा णियत्ती य । (306)
णिंदा गरहा सोही अट्ठविहो होदि विसकुंभो ॥328॥
अप्पडिकमणप्पडिसरणं अप्परिहारो अधारणा चेव । (307)
अणियत्ती य अणिंदागरहासोही अमयकुंभो ॥329॥

सर्व-विशुद्ध अधिकार

दवियं जं उप्पज्जइ गुणेहिं तं तेहिं जाणसु अणण्णं । (308)
जह कडयादीहिं दु पज्जएहिं कणयं अणण्णमिह ॥330॥
जीवस्साजीवस्स दु जे परिणामा दु देसिदा सुत्ते । (309)
तं जीवमजीवं वा तेहिमणण्णं वियाणाहि ॥331॥
ण कुदोचि वि उप्पण्णो जम्हा कज्जं ण तेण सो आदा । (310)
उप्पादेदि ण किंचि वि कारणमवि तेण ण स होदि ॥332॥
कम्मं पडुच्च कत्त कत्तारं तह पडुच्च कम्माणि । (311)
उप्पज्जंति य णियमा सिद्धी दु ण दीसदे अण्णा ॥333॥
चेदा दु पयडीअट्ठं उप्पज्जइ विणस्सइ । (312)
पयडी वि चेययट्ठं उप्पज्जइ विणस्सइ ॥334॥
एवं बंधो उ दोण्हं पि अण्णोण्णप्पच्चया हवे । (313)
अप्पणो पयडीए य संसारो तेण जायदे ॥335॥
जा एस पयडीअट्ठं चेदा णेव विमुञ्चए । (314)
अयाणओ हवे ताव मिच्छादिट्ठी असंजओ ॥336॥
जदा विमुञ्चए चेदा कम्मफलमणंतयं । (315)
तदा विमुत्ते हवदि जाणओ पासओ मुणी ॥337॥
अण्णाणी कम्मफलं पयडिसहावट्ठिदो दु वेदेदि । (316)
णाणी पुण कम्मफलं जाणदि उदिदं ण वेदेदि ॥338॥
जो पुण णिरवराहो चेदा णिस्संकिदो दु सो होदि ।
आराहणाए णिच्चं वट्टदि अहमिदी वियाणन्तो ॥339॥
ण मुयदि पयडिमभव्वो सुट्‌ठु वि अज्झाइदूण सत्थाणि । (317)
गुडदुद्धं पि पिबंता ण पण्णया णिव्विसा होंति ॥340॥
णिव्वेयसमावण्णो णाणी कम्मप्फलं वियाणेदि । (318)
महुरं कडुयं बहुविहमवेयओ तेण सो होइ ॥341॥
ण वि कुव्वइ ण वि वेयइ णाणी कम्माइं बहुपयाराइं । (319) ।
जाणइ पुण कम्मफलं बंधं पुण्णं च पावं च ॥342॥
दिट्ठी जहेव णाणं अकारयं तह अवेदयं चेव । (320)
जाणइ य बंधमोक्खं कम्मुदयं णिज्जरं चेव ॥343॥
लोयस्स कुणदि विण्हू सुरणारयतिरियमाणुसे सत्ते । (321)
समणाणं पि य अप्पा जदि कुव्वदि छव्विहे काऐ ॥344॥
लोयसमणाणमेयं सिद्धंतं जइ ण दीसदि विसेसो । (322)
लोयस्स कुणइ विण्हू समणाण वि अप्पओ कुणदि ॥345॥
एवं ण को वि मोक्खो दीसदि लोयसमणाणं दोण्ह पि । (323)
णिच्चं कुव्वंताणं सदेवमणुयासुरे लोए ॥346॥
ववहारभासिदेण दु परदव्वं मम भणंति अविदिदत्था । (324)
जाणंति णिच्छएण दु ण य मह परमाणुमित्तमवि किंचि ॥347॥
जह को वि णरो जंपदि अम्हं गामविसयणयररट्ठं । (225)
ण य होंति जस्स ताणि दु भणदि य मोहेण सो अप्पा ॥348॥
एमेव मिच्छदिट्ठी णाणी णीसंसयं हवदि एसो । (326)
जो परदव्वं मम इदि जाणंतो अप्पयं कुणदि ॥349॥
तम्हा ण मे त्ति णच्चा दोण्ह वि एदाण कत्तविवसायं । (327)
परदव्वे जाणंतो जाणेज्जो दिट्ठिरहिदाणं ॥350॥
केहिंचि दु पज्जएहिं विणस्सए णेव केहिंचि दु जीवो । (345)
जम्हा तम्हा कुव्वदि सो वा अण्णो व णेयंतो ॥351॥
केहिंचि दु पज्जएहिं विंणस्सए णेव केहिंचि दु जीवो । (346)
जम्हा तम्हा वेददि सो वा अण्णो व णेयंतो ॥352॥
जो चेव कुणदि सो चिय ण वेदए जस्स एस सिद्धंतो । (347)
सो जीवो णादव्वो मिच्छादिट्ठी अणारिहदो ॥353॥
अण्णो करेदि अण्णो परिभुंजदि जस्स एस सिद्धंतो । (348)
सो जीवो णादव्वो मिच्छादिट्ठी अणारिहदो ॥354॥
मिच्छत्तं जदि पयडी मिच्छादिट्ठी करेदि अप्पाणं । (328)
तम्हा अचेदणा ते पयडी णणु कारगो पत्ते ॥355॥
सम्मत्ता जदि पयडी सम्मादिट्ठी करेदि अप्पाणं ।
तम्हा अचेदणा ते पयडी णणु कारगा पत्ता ॥356॥
अहवा एसो जीवो पोग्गलदव्वस्स कुणदि मिच्छत्तं । (329)
तम्हा पोग्गलदव्वं मिच्छादिट्ठी ण पुण जीवो ॥357॥
अह जीवो पयडी तह पोग्गलदव्वं कुणंति मिच्छत्तं । (330)
तम्हा दोहिं कदं तं दोण्णि वि भुंजंति तस्स फलं ॥358॥
अह ण पयडी ण जीवो पोग्गलदव्वं करेदि मिच्छत्तं । (331)
तम्हा पोग्गलदव्वं मिच्छत्तं तं तु ण हु मिच्छा ॥359॥
कम्मेहि दु अण्णाणी किज्जदि णाणी तहेव कम्मेहिं । (332)
कम्मेहि सुवाविज्जदि जग्गाविज्जदि तहेव कम्मेहिं ॥360॥
कम्मेहि सुहाविज्जदि दुक्खाविज्जदि तहेव कम्मेहिं । (333)
कम्मेहि य मिच्छत्तं णिज्जदि णिज्जदि असंजमं चेव ॥361॥
कम्मेहि भमाडिज्जदि उड्‌ढमहो चावि तिरियलोयं च । (334)
कम्मेहि चेव किज्जदि सुहासुहं जेत्तियं किंचि ॥362॥
जम्हा कम्मं कुव्वदि कम्मं देदि हरदि त्ति जं किंचि । (335)
तम्हा उ सव्वजीवा अकारगा होंति आवण्णा ॥363॥
पुरिसित्थियाहिलासी इत्थीकम्मं च पुरिसमहिलसदि । (336)
एसा आयरियपरंपरागदा एरिसी दु सुदी ॥364॥
तम्हा ण को वि जीवो अबंभचारी दु अम्ह उवदेसे । (337)
जम्हा कम्मं चेव हि कम्मं अहिलसदि इदि भणिदं ॥365॥
जम्हा घादेदि परं परेण घादिज्जदे य सा पयडी । (338)
एदेणत्थेण किर भण्णदि परघादणामेत्ति ॥366॥
तम्हा ण को वि जीवो वघादेओ अत्थि अम्ह उवदेसे । (339)
जम्हा कम्मं चेव हि कंमं घादेदि इवि भणिदं ॥367॥
एवं संखुवएसं जे उ परूवेंति एरिसं समणा । (340)
तेसिं पयडी कुव्वदि अप्पा य अकारगा सव्वे ॥368॥
अहवा मण्णसि मज्झं अप्पा अप्पाणमप्पणो कुणदि । (341)
ऐसो मिच्छसहावो तुम्हं एयं मुणंतस्स ॥369॥
अप्पा णिच्चोऽसंखेज्जपदेसो देसिदो दु समयम्हि । (342)
ण वि सो सक्कदि तत्ते हीणो अहिओ य कादुं जे ॥370॥
जीवस्स जीवरूवं वित्थरदो जाण लोगमेत्तं खु । (343)
तत्ते सो किं हीणो अहिओ य कहं कुणदि दव्वं ॥371॥
अह जाणगो दु भावो णाणसहावेण अच्छदे त्ति मदं । (344)
तम्हा ण वि अप्पा अप्पयं तु सयमप्पणो कुणदि ॥372॥
दंसणणाणचरित्तं किंचि वि णत्थि दु अचेदणे विसए । (366)
तम्हा किं घादयदे चेदयिदा तेसु विसएसु ॥373॥
दंसणणाणचरित्तं किंचि वि णत्थि दु अचेदणे कम्मे । (367)
तम्हा किं घादयदे चेदयिदा तम्हि कम्मम्हि ॥374॥
दंसणणाणचरित्तं किंचि वि णत्थि दु अचेदणे काए । (368)
तम्हा किं घादयदे चेदयिदा तेसु काएसु ॥375॥
णाणस्स दंसणस्स य भणिदो घादो तहा चरित्तस्स । (369)
ण वि तहिं पोग्गलदव्वस्स को वि घादो दु णिद्दिट्ठो ॥376॥
जीवस्स जे गुणा केइ णत्थि खलु ते परेसु दव्वेसु । (370)
तम्हा सम्मादिट्ठिस्स णत्थि रागो दु विसएसु ॥377॥
रागो दोसो मोहो जीवस्सेव य अणण्णपरिणामा । (371)
एदेण कारणेण दु सद्दादिसु णत्थि रागादी ॥378॥
अण्णदविएण अण्णदवियस्स णो कीरए गुणुप्पाओ । (372)
तम्हा दु सव्वदव्वा उप्पज्जंते सहावेण ॥379॥
जह सिप्पिओ दु कम्मं कुव्वदि ण य सो दु तम्मओ होदि । (349)
तह जीवो वि य कम्मं कुव्वदि ण य तम्मओ होदि ॥380॥
जह सिप्पिओ दु करणेहिं कुव्वदि ण य सो दु तम्मओ होदि । (350)
तह जीवो करणेहिं कुव्वदि ण य तम्मओ होदि ॥381॥
जह सिप्पिओ दु करणाणि गिण्हदि ण सो दु तम्मओ होदि । (351)
तह जीवो करणाणि दु गिण्हदि ण य तम्मओ होदि ॥382॥
जह सिप्पि दु कम्मफलं भुंजदि ण सो दु तम्मओ होदि । (352)
तह जीवो कम्मफलं भुंजदि ण य तम्मदो होदि ॥383॥
एवं ववहारस्स दु वत्तव्वं दरिसणं समासेण । (353)
सुणु णिच्छयस्स वयणं परिणामकदं तु जं होदि ॥384॥
जह सिप्पिओ दु चेट्ठं कुव्वदि हवदि य तहा अणण्णो से । (354)
तह जीवो वि य कम्मं कुवदि हवदि य अणण्णो से ॥385॥
जह चेट्ठं कुव्वंतो दु सिप्पिओ णिच्चदुक्खिओ होदि । (355)
तत्तो सिया अणण्णो तह चेट्ठंतो दुही जीवो ॥386॥
जह सेडिया दु ण परस्स सेडिया सेडिया य सा होदि । (356)
तह जाणगो दु ण परस्स जाणगो जाणगो सो दु ॥387॥
जह सेडिया दु ण परस्स सेडिया सेडिया य सा होदि । (357)
तह पासगो दु ण परस्स पासगो पासगो सो दु ॥388॥
जह सेडिया दु ण परस्स सेडिया सेडिया य सा होदि । (358)
तह संजदो दु ण परस्स संजदो संजदो सो दु ॥389॥
जह सेडिया दु ण परस्स सेडिया सेडिया य सा होदि । (359)
तह दंसणं दु ण परस्स दंसणं दंसणं तं तु ॥390॥
एवं तु णिच्छयणयस्स भासिदं णाणदंसणचरित्ते । (360)
सुणु ववहारणयस्य य वत्तव्वं से समासेण ॥391॥
जह परदव्वं सेडदि हु सेडिया अप्पणो सहावेण । (361)
तह परदव्वं जाणदि णादा वि सएग भावेण ॥392॥
जह परदव्वं सेडदि हु सेडिया अप्पणो सहावेण । (362)
तह परदव्वं पस्सदि जीवो वि सएण भावेण ॥393॥
जह परदव्वं सेडदि हु सेडिया अप्पणो सहावेण । (363)
तह परदव्वं विजहदि णादा वि सएण भावेण ॥394॥
जह परदव्वं सेडदि हु सेडिया अप्पणो सहावेण । (364)
तह परदव्वं सद्दहदि सम्मदिट्ठी सहावेण ॥395॥
एवं ववहारस्स दु विणिच्छओ णाणदंसणचरित्ते । (365)
भणिदो अण्णेसु वि पज्जएसु एमेव णादव्वो ॥396॥
कम्मं जं पुव्वकयं सुहासुहमणेयवित्थरविसेसं । (383)
तत्तो णियत्तदे अप्पयं तु जो सो पडिक्कमणं ॥397॥
कम्मं जं सुहमसुहं जम्हि य भावम्हि बज्झदि भविस्सं । (384)
तत्तो णियत्तदे जो सो पच्चक्खाणं हवदि चेदा ॥398॥
जं सुहमसुहमुदिण्णं संपडि य अणेयवित्थरविसेसं । (385)
तं दोसं जो चेददि सो खलु आलोयणं चेदा ॥399॥
णिच्चं पच्चक्खाणं कुव्वदि णिच्चं पडिक्कमदि जो य । (386)
णिच्चं आलोचेयदि सो हु चरित्तं हवदि चेदा ॥400॥
णिंदिदसंथुदवयणाणि पोग्गला परिणमंति बहुगाणि । (373)
ताणि सुणिदूय रूसदि तूसदि य पुणो अहं भणिदो ॥401॥
पोग्गलदव्वं सद्दत्तपरिणदं तस्स जदि गुणो अण्णो । (374)
तम्हा ण तुमं भणिदो किंचि वि किं रूससि अबुद्धो ॥402॥
असुहो सुहो व सद्दो ण तं भणदि सुणसु मं ति सो चेव । (375)
ण य एदि विणिग्गहिदुं सोदविसयमागदं सद्दं ॥403॥
असुहं सुहं व रूवं ण तं भणदि पेच्छ मं ति सो चेव । (376)
ण य एदि विणिग्गहिदुं चक्खुविसयमागदं रूवं ॥404॥
असुहो सुहो व गंधो ण तं भणदि जिग्घ मं ति सो चेव । (377)
ण य एदि विणिग्गहिदुं घाणविसयमागदं गंधं ॥405॥
असुहो सुहो व रसो ण तं भणदि रसय मं ति सो चेव । (378)
ण य एदि विणिग्गहिदुं रसणविसयमागदं तु रसं ॥406॥
असुहो सुहो व फासो ण तं भणदि फुससु मं ति सो चेव । (379)
ण य एदि विणिग्गहिदुं कायविसयमागदं फासं ॥407॥
असुहो सुहो व गुणो ण तं भणदि बुज्झ मं ति सो चेव । (380)
ण य एदि विणिग्गहिदुं बुद्धिविसयमागदं तु गुणं ॥408॥
असुहं सुहं व दव्वं ण तं भणदि बुज्झ मं ति सो चेव । (381)
ण य एदि विणिग्गहिदुं बुद्धिविसयमागदं दव्वं ॥409॥
एयं तु जाणिऊणं उवसमं णेव गच्छदे मूढो । (382)
णिग्गहमणा परस्स य सयं च बुद्धिं सिवमपत्ते ॥410॥
वेदंतो कम्मफलं अप्पाणं कुणदि जो दु कम्मफलं । (387)
सो तं पुणो वि बंधदि बीयं दुक्खस्स अट्ठविहं ॥411॥
वेदंतो कम्मफलं मए कदं मुणदि जो दु कम्मफलं । (388)
सो तं पुणो वि बंधदि बीयं दुक्खस्स अट्ठविहं ॥412॥
वेदंतो कम्मफलं सुहिदो दुहिदो य हवदि जो चेदा । (389)
सो तं पुणो वि बंधदि बीयं दुक्खस्स अट्ठविहं ॥413॥
सत्थं णाणं ण हवदि जम्हा सत्थं ण याणदे किंचि । (390)
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं सत्थं जिणा बेंति ॥414॥
सद्दो णाणं ण हवदि जम्हा सद्दो ण याणदे किंचि । (391)
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं सद्दं जिणा बेंति ॥415॥
रूवं णाणं ण हवदि जम्हा रूवं ण याणदे किंचि । (392)
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं रूवं जिणा बेंति ॥416॥
वण्णो णाणं ण हवदि जम्हा वण्णो ण याणदे किंचि । (393)
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं वण्णं जिणा बेंति ॥417॥
गंधो णाणं ण हवदि जम्हा गंधो ण याणदे किंचि । (394)
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं गंधं जिणा बेंति ॥418॥
ण रसो दु हवदि णाणं जम्हा दु रसो ण याणदे किंचि । (395)
तम्हा अण्णं णाणं रसं च अण्णं जिणा बेंति ॥419॥
फासो ण हवदि णाणं जम्हा फासो य याणदे किंचि । (396)
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं फासं जिणा बेंति ॥420॥
कम्मं णाणं ण हवदि जम्हा कम्मं ण याणदे किंचि । (397)
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं कम्मं जिणा बेंति ॥421॥
धम्मो णाणं ण हवदि जम्हा धम्मो ण याणदे किंचि । (398)
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं धम्मं जिणा बेंति ॥422॥
णाणमधम्मो ण हवदि जम्हाधम्मो ण याणदे किंचि । (399)
तम्हा अण्णं णाणं अण्णमधम्मं जिणा बेंति ॥423॥
कालो णाणं ण हवदि जम्हा कालो ण याणदे किंचि । (400)
तम्हा अण्णं णाणं अण्णं कालं जिणा बेंति ॥424॥
आयासं पि ण णाणं जम्हायासं ण याणदे किंचि । (401)
तम्हायासं अण्णं अण्णं णाणं जिणा बेंति ॥425॥
णज्झ्वसाणं णाणं अज्झवसाणं अचेदणं जम्हा । (402)
तम्हा अण्णं णाणं अज्झवसाणं तहा अण्णं ॥426॥
जम्हा जाणदि णिच्चं तम्हा जीवो दु जाणगो णाणी । (403)
णाणं च जाणयादो अव्वदिरित्तं मुणेयव्वं ॥427॥
णाणं सम्मादिट्ठिं दु संजमं सुत्तमंगपुव्वगयं । (404)
धम्माधम्मं च तहा पव्वज्जं अब्भुवंति बुहा ॥428॥
अत्ता जस्सामुत्ते ण हु सो आहारगो हवदि एवं । (405)
आहारो खलु मुत्ते जम्हा सो पोग्गलमओ दु ॥429॥
णवि सक्कदि घेत्तुं जं ण विमोत्तुं जं च जं परद्दव्वं । (406)
सो कोवि य तस्स गुणो पाउगिओ विस्ससो वा वि ॥430॥
तम्हा दु जो विसुद्धो चेदा सो णेव गेण्हदे किंचि । (407)
णेव विमुंचदि किंचि वि जीवाजीवाण दव्वाणं ॥431॥
पासंडीलिंगाणि व गिहिलिंगाणि व बहुप्पयाराणि । (408)
घेत्तुं वदंति मूढा लिंगमिणं मोक्खमग्गो त्ति ॥432॥
ण दु होदि मोक्खमग्गो लिंगं जं देहणिम्ममा अरिहा । (409)
लिंगं मुइत्तु दंसणणाणचरित्तणि सेवंति ॥433॥
ण वि एस मोक्खमग्गो पासंडीगिहिमयाणि लिंगाणि । (410)
दंसणणाणचरित्तणि मोक्खमग्गं जिणा बेंति ॥434॥
तम्हा जहित्तु लिंगे सागारणगारएहिं वा गहिदे । (411)
दंसणणाणचरित्ते अप्पाणं जुंज मोक्खपहे ॥435॥
मोक्खपहे अप्पाणं ठवेहि तं चेव झाहि तं चेय । (412)
तत्थेव विहर णिच्चं मा विहरसु अण्णदव्वसु ॥436॥
पासंडीलिंगेसु व गिहिलिंगेसु व बहुप्पयारेसु । (413)
कुव्वंति जे ममत्तिं तेहिं ण णादं समयसारं ॥437॥
ववहारिओ पुण णओ दोण्णि वि लिंगाणि भणदि मोक्खपहे । (414)
णिच्छयणओ ण इच्छदि मोक्खपहे सव्वलिंगाणि ॥438॥
जो समयपाहुडमिणं पढिदूणं अत्थतच्चदो णादुं । (415)
अत्थे ठाही चेदा सो होही उत्तमं सोक्खं ॥439॥

परिशिष्ट

परिशिष्ट
पाठ-स्रोत: मूल गाथाएँ जैन गाथा डेटाबेस (टंकण-श्रेय: Nikky Jain, nikkyjain.github.io) से — केवल प्राचीन मूल पाठ लिया गया है; अनुवाद/अन्वयार्थ सम्मिलित नहीं · मूल पाठ प्राचीन एवं public domain; टंकण-श्रेय यथोक्त · मूल e-text ↗
यह मूल पाठ है — अर्थ/टीका सम्मिलित नहीं। अशुद्धि दिखे तो GitHub पर shastra/samayasaara.md सुधारें।