विवरण देखने के लिये चुनें · select to view details
श्रुतधारा
॥ श्री ॥

कसायपाहुड

आ. गुणधर · प्राकृत · ३५ पद्य · ~५ मिनट

मंगलाचरणम् एवं पेज्जदोसमहुत्त

सुरासुरमणुिंदवंदिदं धोदघाइकम्ममलमपुब्भभवं ।
पणमामि वड्ढमाणं तित्थं धम्मस्स कत्तारं ॥१॥
पेज्जं दोसं च तहा तस्साभिणिबंधणाणि ठाणाणि ।
वोच्छं गुणधरेण गणियं सुत्तं सुदधरेहि ॥२॥
कोहो माणो माय लोभो य कसायसण्णिदा होन्ति ।
पेज्जं च दोसमहुत्तं ताणं नामं परूवेमि ॥३॥
माया लोभो य तहा पेज्जं दोसो य कोहमाणो य ।
एदेहिं णिबद्धो जीवो संसारे भ्रमइ अणादिं ॥४॥

ठिदिबंध-अधिकार

ठिदिबंधो कम्मस्स य कसायहेदूहिं होदि णेओ तु ।
जह जह मन्दो परिणामो तह तह बन्धो वि मन्दो दु ॥५॥
उत्कस्सठिदिं कम्मस्स करेदि कसायतब्भावओ जीवो ।
जह कसायपरिणामो दढो तहा बन्धमुक्कस्सं ॥६॥
णिज्जत्तिं पुण कम्मस्स करेदि सम्मत्तसंजदो सम्मं ।
कसायविगयादो आदा सुद्धो अप्पा सुणिम्मुक्को ॥७॥

अणुभागबंध-अधिकार

अणुभागो तिव्व-मन्द-रसेहिं कसायमूलओ होइ ।
कोह-माण-माया-लोभेहिं चउव्विहो णेओ ॥८॥
दारु-अट्ठि-सेल-णिभो कोहो चउव्विहो भणिदो ।
तृण-कट्ठ-सिंग-सेलाकारो माणो वि चउधम्मो ॥९॥
सांब-जंत-वेणु-गोमुत्तिका माएदि चउव्विहा ।
हलिद्द-अंजण-कुंकुम-किमिरागो लोभो चउव्विहो ॥१०॥
अनन्तानुबन्धी अपच्चक्खाणो पच्चक्खाणावरणो य ।
संजलणो त्ति य चत्तारि भेदा पच्चेकं कसायस्स ॥११॥

प्रदेशबंध-अधिकार

कम्मस्स पोग्गलाणं पदेसो योगहेदुओ होइ ।
ठिदि-अणुभाग-विहाणं कसायहेदूहिं णिद्दिट्ठं ॥ १२॥
जह जह कसायमन्दो सो जीवो ठिदिं मन्दं करेइ ।
तव-णियम-संजमेहिं कसायसत्तूणि णिज्जरइ ॥१३॥

शाम्यमान एवं उपशामक-अधिकार

उपशामको हि प्रथमे कषायमुपशमयति मन्दमन्देन ।
संजलणकसायस्स य उपसमणं होइ सुद्धप्पा ॥१४॥
अनन्तानुबन्धिकसायाणं विसंयोजनां करेइ संजदो ।
दसणमोहस्स खयं काढूण केवलं लभइ ॥१५॥
अपूर्वकरणे प्रविष्टो जीवो अपुव्वपरिणामेहिं ।
अनिवृत्तिकरणं पत्तो कसायमुपशमयति ॥१६॥
सूक्ष्मसाम्परायमुपगतो लोभं सूक्ष्मं करेइ निश्शेषम् ।
उपशान्तकषायो भूत्वा वीतरागो भवेत् सिद्धो ॥१७॥

क्षपकश्रेणि-अधिकार

क्षपकस्तु निर्भय आत्मा कषायमूलं समूलमुन्मूल्य ।
क्षीणकषायो भूत्वा केवलज्ञानं लभति अमलमम् ॥१८॥
घातिकर्माणि सर्वाणि क्षपयित्वा क्षपको मुनिः ।
सयोगकेवली भूत्वा योगनिरोधं करेइ पुण ॥१९॥
अयोगिकेवली भूत्वा पञ्चह्रस्वाक्षरसमकालम् ।
समुच्छिन्नक्रियाध्यानं ध्यात्वा सिद्धालयं गच्छइ ॥२०॥

बन्ध-मोक्ष-स्वरूप

बन्धनहेतुः कषायो मोक्षहेतुः कषायविगमश्च ।
तम्हा कसायजयणं कायव्वं मुमुक्खुणा णिच्चं ॥२१॥
कसायाणं जयेण य लब्भइ सुद्धं च दंसणं णाणं ।
चरणं च सुविसुद्धं मोक्खसुखं च अक्खयं अतुलं ॥२२॥
रागद्दोसा य दोषिण्णि कसायाणं तु कारणं ।
रागो दोसो य हन्तव्वो भावेण सुद्धचेतसा ॥२३॥
आदा सुद्धो णिरंजणो णाणमयो णिच्चमेव सद्भूदो ।
कसायमलमणिम्मुक्को सो अप्पा परमप्पयो होइ ॥२४॥
णिम्मलणाणप्पदीपिदो आदा झायइ अप्पणो अप्पं ।
कसायजालसंतरिदो सो पावेइ पदं परमं ॥ २५॥

साम्यभाव-प्ररूपणा

समता सव्वभूदेसु कसायाणं तु णिग्गहो ।
एसा सा परमज्झत्ति संजमाणं तु सारभू ॥२६॥
कोहं खन्तीए जिणे माणं मद्दवयेण य ।
मायं अज्जवभावेण लोभं संतोसदो जिणे ॥२७॥
एदे चत्तारि कसाया जिणिंदवरभासिदा महाघोरा ।
संसारकंतारम्मि भमावेन्ति अणादि-कालं तु ॥२८॥
तं हा कसायहरणं कायव्वं सव्वहा मुमुक्खुणा ।
झाण-झयण-तवेहिं आदा सुद्धो विभावियव्वो ॥२९॥

गाथा-निष्कर्ष

गुणधरेण गणियं सुत्तं पेज्जदोसमहुत्तयं नाम ।
यः पठति भावयति सो गच्छति परमां गतिं सिद्धाम् ॥३०॥
अहम्म-कम्म-रहियं कसाय-मुल-विणिग्गयं ।
सुत्तमेअं महापुण्णं जिणभासिअं सुणिम्मलं ॥३१॥
पेज्जदोसविणिम्मुक्को आदा परमे विट्ठिदो ।
संसारसागरादो पारं गन्तून सिज्झइ ॥३२॥
णिच्चं कसायजयिणो मुणिणो सुद्धज्झाणरया होन्ति ।
तेसिं णमो णिच्चं कसायपाहुड-पारगाणं ॥३३॥
सयलकसायविणिम्मुक्कं केवलणाणस्स भासुरं देवं ।
पणमामि वर्द्धमाणं सव्वण्णं सव्वलोगस्स ॥३४॥
॥ कसायपाहुडं समाप्तम् ॥३५॥
पाठ-स्रोत: कसायपाहुड (पेज्जदोसमहुत्त) मूल गाथाएँ — आचार्य गुणधर · Public Domain
यह मूल पाठ है — अर्थ/टीका सम्मिलित नहीं। अशुद्धि दिखे तो GitHub पर shastra/kasaayapaahuda.md सुधारें।