॥ श्री ॥
गोम्मटसार कर्मकाण्ड
मंगलाचरणम् एवं अधिकार-समुद्देश
सिद्धं सुद्धं पणमिय, जिणिंदवरणेमिचंदमकलंकं ।
गुणरयणभूसणुदयं, कम्मस्स परूवणं वोच्छं ॥१॥
गुणरयणभूसणुदयं, कम्मस्स परूवणं वोच्छं ॥१॥
बंधो उदीरणा वि य, सत्ता ठाणाणि बंधसामत्थं ।
परकम्मविहाणं च य, कम्मविहाणं णिद्दिष्टं ॥२॥
परकम्मविहाणं च य, कम्मविहाणं णिद्दिष्टं ॥२॥
प्रकृतिबन्ध-अधिकार
मूलप्पकडीओ अट्ठ य, उत्तरप्पकडीओ होन्ति सयमुत्तरं बयालीसं ।
णाणावरणादीया, कम्मस्स विहाण-भेदा उ ॥३॥
णाणावरणादीया, कम्मस्स विहाण-भेदा उ ॥३॥
णाणा-दंसण-आउय-मोहणि-वेदणि-णाम-गोत्ताणि ।
अंतराय-सहिदाणि य, अट्ठ कम्मप्पकडीओ ॥४॥
अंतराय-सहिदाणि य, अट्ठ कम्मप्पकडीओ ॥४॥
णाणावरणिजस्स य, पञ्च भेदा मुणेदव्वा ।
मति-सुत-अवधि-मनःपर्याय-केवल-णाण-आवरण भेदादो ॥५॥
मति-सुत-अवधि-मनःपर्याय-केवल-णाण-आवरण भेदादो ॥५॥
दंसणावरणिज्जस्स य, नव भेदा जिणेहिं णिद्दिट्ठा ।
चक्खु-अचक्खु-ओधि-केवल-णिद्दा-पचला-णिद्दाणिद्दा-पचलापचला-थीणगिद्धि-भेदादो ॥६॥
चक्खु-अचक्खु-ओधि-केवल-णिद्दा-पचला-णिद्दाणिद्दा-पचलापचला-थीणगिद्धि-भेदादो ॥६॥
वेदणिज्जस्स दुविहो, सादासादो विहाणदो भेदो ।
मोहणिज्जस्स दुविहो, दंसण-चरण-कसाय-भेदादो ॥७॥
मोहणिज्जस्स दुविहो, दंसण-चरण-कसाय-भेदादो ॥७॥
दंसणमोहो तिविहो, सम्मत्तं मिच्छमिसिणयं चेव ।
चरणमोहो अट्ठावीस-कसाय-अकसाय-भेदादो ॥८॥
चरणमोहो अट्ठावीस-कसाय-अकसाय-भेदादो ॥८॥
आउयकम्मं चउव्विहं, णेरइय-तिरिक्ख-मणुस-देव-आउयं ।
णामकम्मं तेणउदी, गोत्तं दुविहं उच्चं णीचं ॥९॥
णामकम्मं तेणउदी, गोत्तं दुविहं उच्चं णीचं ॥९॥
अंतरायं पञ्चविहं, दाणं लाभं च भोग-उपभोगं ।
वीरियं च तहा भावे, पञ्च अन्तराइया णिद्दिट्ठा ॥१०॥
वीरियं च तहा भावे, पञ्च अन्तराइया णिद्दिट्ठा ॥१०॥
स्थितिबन्ध-अधिकार
ठिदिबंधो दुविहो णेओ, मूल-उत्तर-पकडीणं ।
उत्कस्सो य जहण्णो य, मज्झिम-भेदेहिं बहुविहो ॥११॥
उत्कस्सो य जहण्णो य, मज्झिम-भेदेहिं बहुविहो ॥११॥
णाणा-दंसण-मोहणि-अंतरायाणं उत्कस्सा ठिदि ।
तीसं सागरोवमकोडाकोडीओ मुणेदव्वा ॥१२॥
तीसं सागरोवमकोडाकोडीओ मुणेदव्वा ॥१२॥
मोहणिज्जस्स उत्कस्सा, सत्त्तइ सागरोवमा कोडाकोडी ।
नाम-गोत्ताणं वीसा, आउयस्स तेत्तीसं सागरोवमा ॥१३॥
नाम-गोत्ताणं वीसा, आउयस्स तेत्तीसं सागरोवमा ॥१३॥
जहण्णा ठिदि कम्मस्स, अन्तमहुत्तं जिणेहिं णिद्दिट्ठा ।
आउयस्स जहण्णा पुण, दस वाससहस्साणि होन्ति ॥१४॥
आउयस्स जहण्णा पुण, दस वाससहस्साणि होन्ति ॥१४॥
अणुभागबन्ध-अधिकार
अणुभागो तिव्व-मन्द-रसेहिं कसायहेदुओ होइ ।
सुभ-असुभ-पकडीणं, चउव्विहो णिद्दिष्टो ॥१५॥
सुभ-असुभ-पकडीणं, चउव्विहो णिद्दिष्टो ॥१५॥
असुभाणं णिम्ब-कंचुक-वििस-अग्गि-सरिसो अणुभागो ।
सुभाणं गुड-खड-सक्कर-अमिअ-सरिसो फलो होइ ॥१६॥
सुभाणं गुड-खड-सक्कर-अमिअ-सरिसो फलो होइ ॥१६॥
कसायस्स तिव्वदाए असुभ-अणुभागो तिव्वदो होइ ।
कसायस्स मन्ददाए सुभ-अणुभागो तिव्वदो होइ ॥१७॥
कसायस्स मन्ददाए सुभ-अणुभागो तिव्वदो होइ ॥१७॥
प्रदेशबन्ध-अधिकार
योगेण होइ पोग्गल-पदेस-बंधो सुहासुहो कम्मं ।
सव्वजीवप्पदेसेसु, कम्मपुग्गला संकलिदा ॥१८॥
सव्वजीवप्पदेसेसु, कम्मपुग्गला संकलिदा ॥१८॥
अट्ठण्हं कम्मप्पकडीणं, पदेसा विभत्ता होन्ति ।
आउयस्स थोवा, णाणा-दंसण-अन्तरायाणं तुल्या ॥१९॥
आउयस्स थोवा, णाणा-दंसण-अन्तरायाणं तुल्या ॥१९॥
नाम-गोत्ताणं तुल्या, मोहणिज्जस्स विसेसाहिया ।
वेदणिज्जस्स सव्वत्थोवा पदेसा मुणेदव्वा ॥२०॥
वेदणिज्जस्स सव्वत्थोवा पदेसा मुणेदव्वा ॥२०॥
सत्त्व-अधिकार
सत्तं कम्मस्स जीवाणं, सव्वकालेण संचिदं ।
उदयं ण पत्तं जं कम्मं, तं सत्तं इदि णिद्दिद्वं ॥२१॥
उदयं ण पत्तं जं कम्मं, तं सत्तं इदि णिद्दिद्वं ॥२१॥
सव्वकम्मप्पकडीणं, सत्तं ओघेण मुणेदव्वं ।
केवलिणाणं पत्ताणं, कम्मसत्तं विणस्सइ ॥२२॥
केवलिणाणं पत्ताणं, कम्मसत्तं विणस्सइ ॥२२॥
उदय एवं उदीरणा-अधिकार
कम्मस्स पागो उदयो, कालपत्तेण होइ णिच्छइदो ।
उदीरणा पुण कालेण, पुव्वं उदयम्हि आणयणं ॥२३॥
उदीरणा पुण कालेण, पुव्वं उदयम्हि आणयणं ॥२३॥
तव-धम्म-संजमेहिं, कम्म उदीरिदं करेइ संजदो ।
असमए वि पागं णीदूण, णिज्जरइ सो अप्पा ॥२४॥
असमए वि पागं णीदूण, णिज्जरइ सो अप्पा ॥२४॥
उपशम एवं क्षय-अधिकार
उपशमो कम्मस्स पुण, शक्ति-विणासो इदि भणिदो ।
क्षयो पुण अत्यन्तं, कम्मपोग्गलाणं विणासो ॥२५॥
क्षयो पुण अत्यन्तं, कम्मपोग्गलाणं विणासो ॥२५॥
क्षयोपशमो तिविहो, अंश-क्षय-उपशम-उदयेहिं ।
एदेहिं भावेहिं जीवा, लभन्ति सम्मत्त-णाणाणि ॥२६॥
एदेहिं भावेहिं जीवा, लभन्ति सम्मत्त-णाणाणि ॥२६॥
गुणस्थान-कथा (कर्मबन्ध-स्वामित्व)
मिच्छादिट्ठी आदिं कादूण, जाव अयोगिकेवली ।
चौदस गुणट्ठाणेसु, कम्मबंधो विभजिदो ॥२७॥
चौदस गुणट्ठाणेसु, कम्मबंधो विभजिदो ॥२७॥
मिच्छादिट्ठी सव्वकम्मप्पकडीणं बंधगो होइ ।
संजदो पुण थोवाणं पकडीणं बंधगो होइ ॥२८॥
संजदो पुण थोवाणं पकडीणं बंधगो होइ ॥२८॥
उपशान्तकषायो जीवो, ण वि बध्नाति कम्मप्पकडीओ ।
केवलिणाणी पुण जीवो, इरियापथं बध्नाति ॥२९॥
केवलिणाणी पुण जीवो, इरियापथं बध्नाति ॥२९॥
अयोगिकेवली पुण सो, सव्वकम्मविणिम्मुक्को ।
मोक्खं गच्छइ सिद्धो, णिच्चं णिरामयो सुद्धो ॥३०॥
मोक्खं गच्छइ सिद्धो, णिच्चं णिरामयो सुद्धो ॥३०॥
कर्मकाण्ड-गाथा-निष्कर्ष
एदं कम्मविहाणं, नेमिचन्देन गणियं सुत्तं ।
यः पठति भावयति सो, कर्मजालं विणासइ ॥३१॥
यः पठति भावयति सो, कर्मजालं विणासइ ॥३१॥
कम्ममलेहिं णिम्मुक्को, आदा सुद्धो णिरंजणो होइ ।
संसारसागरादो, पारं गच्छइ ण संसयो ॥३२॥
संसारसागरादो, पारं गच्छइ ण संसयो ॥३२॥
णाणमओ सो आदा, कम्म-विणासं करेइ णिच्छइदो ।
परमप्पदो सो भावो, लब्भइ सुद्धेण भावेण ॥३३॥
परमप्पदो सो भावो, लब्भइ सुद्धेण भावेण ॥३३॥
सयलकम्मविणिम्मुक्कं, सिद्धं सुद्धं णिरंजणं ।
पणमामि वर्द्धमानं, सव्वण्णं सव्वदर्शिणम् ॥३४॥
पणमामि वर्द्धमानं, सव्वण्णं सव्वदर्शिणम् ॥३४॥
॥ गोम्मटसार कर्मकाण्डं समाप्तम् ॥३५॥
पाठ-स्रोत: गोम्मटसार कर्मकाण्ड मूल गाथाएँ — श्रीमदाचार्य नेमिचन्द्र सिद्धान्तचक्रवर्ती · Public Domain
यह मूल पाठ है — अर्थ/टीका सम्मिलित नहीं। अशुद्धि दिखे तो GitHub पर
यह मूल पाठ है — अर्थ/टीका सम्मिलित नहीं। अशुद्धि दिखे तो GitHub पर
shastra/gommatasaara-karmakaanda.md सुधारें।
श्रुतधारा · गोम्मटसार कर्मकाण्ड — मूल पाठ · स्रोत: गोम्मटसार कर्मकाण्ड मूल गाथाएँ — श्रीमदाचार्य नेमिचन्द्र सिद्धान्तचक्रवर्ती