॥ श्री ॥
आदिपुराण
प्रथम पर्व — मंगलाचरणम् एवं शास्त्रप्रशंसा
श्रीमत्परमगंभीरस्याद्वादामोघलांछनम् ।
जीयात्त्रैलोक्यनाथस्य शासनं जिनशासनम् ॥१॥
जीयात्त्रैलोक्यनाथस्य शासनं जिनशासनम् ॥१॥
अनन्तधर्मणस्तत्त्वं पश्यन्ती प्रत्यगात्मनः ।
अनेकान्तमयी मूर्तिर्देवी जयति भारती ॥२॥
अनेकान्तमयी मूर्तिर्देवी जयति भारती ॥२॥
नत्वा जिनेशं वरवर्धमानं सिद्धान् प्रभुं केवललब्धिधर्म्णः ।
वक्ष्ये पुराणं प्रथमादिदेव-वृषभस्य लोकप्रभवेः समग्रम् ॥३॥
वक्ष्ये पुराणं प्रथमादिदेव-वृषभस्य लोकप्रभवेः समग्रम् ॥३॥
आदिदेवं विभुं नत्वा सर्वज्ञं सर्वदर्शिनम् ।
धर्मचक्रभृतं श्रीमद्-ऋषभं सर्वपूजितम् ॥४॥
धर्मचक्रभृतं श्रीमद्-ऋषभं सर्वपूजितम् ॥४॥
पुराण-लक्षण एवं महापुराण-वर्णन
पुराणं सर्वशास्त्राणां चक्षुः सर्वार्थदर्शकम् ।
पुरातनं महत्पुण्यं धर्मकामार्थमोक्षदम् ॥५॥
पुरातनं महत्पुण्यं धर्मकामार्थमोक्षदम् ॥५॥
ब्राह्मं सारस्वंतं दिव्यं त्रैलोक्यज्ञानभासुरम् ।
जिनेन्द्रमुखसंभूतं महापुराणमुच्यते ॥६॥
जिनेन्द्रमुखसंभूतं महापुराणमुच्यते ॥६॥
त्रिषष्टि-शलाका-पुरुषाणां चरित्रं पावनं महत् ।
वर्ण्यतेऽत्र महाकाव्ये मुनिभिः सर्वदर्शिभिः ॥७॥
वर्ण्यतेऽत्र महाकाव्ये मुनिभिः सर्वदर्शिभिः ॥७॥
कल्पवृक्ष एवं भोगभूमि-वर्णन
आदौ कृतयुगे रम्ये भोगभूमिः सुशोभना ।
दशधा कल्पवृक्षाश्च ददुः सर्वं यथेप्सितम् ॥८॥
दशधा कल्पवृक्षाश्च ददुः सर्वं यथेप्सितम् ॥८॥
मद्यंग-वाद्यंग-भूषांग-गृहांग-ज्योतिरांगकाः ।
दीपंग-वस्त्रांग-मालांग-पानांग-वृक्षाः शुभाश्च ॥९॥
दीपंग-वस्त्रांग-मालांग-पानांग-वृक्षाः शुभाश्च ॥९॥
न सन्ति रोगा न च शोक-तापः क्रोधो न माया न च लोभ-मोहः ।
मन्दोत्साहा नराश्चैव भोगभूमौ सुखैधिताः ॥१०॥
मन्दोत्साहा नराश्चैव भोगभूमौ सुखैधिताः ॥१०॥
कुलकर-वर्णन एवं नाभिराज-अवतार
कालेन गच्छता तत्र ह्रासः समभवत् क्षितौ ।
कल्पवृक्षा विलीनाश्च कुलकरास्तदाभवन् ॥११॥
कल्पवृक्षा विलीनाश्च कुलकरास्तदाभवन् ॥११॥
प्रतिश्रुतिः संमतिश्च क्षेमंकर-क्षेमंधरौ ।
सीमंधर-सीमंतौ च विमलवाहन-चक्षुष्मान् ॥१२॥
सीमंधर-सीमंतौ च विमलवाहन-चक्षुष्मान् ॥१२॥
यशस्वान् अभिचन्द्रश्च प्रसेनजित् मरुद्देवः ।
नाभिराजः पञ्चदशः कुलकरो महामतिः ॥१३॥
नाभिराजः पञ्चदशः कुलकरो महामतिः ॥१३॥
मुरुदेव्याः सुतो जातो नाभिराजस्य मन्दिरे ।
ऋषभदेवः प्रथमो देवः त्रैलोक्यपूजितः ॥१४॥
ऋषभदेवः प्रथमो देवः त्रैलोक्यपूजितः ॥१४॥
भगवान ऋषभदेव-जन्म एवं इन्द्रोत्सव
आषाढस्य सिताषाढे सुस्वप्नान् मरुदेविका ।
दृष्ट्वा प्रासूत देवेशं सर्वलोकहितैषिणम् ॥१५॥
दृष्ट्वा प्रासूत देवेशं सर्वलोकहितैषिणम् ॥१५॥
सकंपे शक्रहास्यं च सुधर्माया समागतः ।
ऐरावतमारुह्य देवैः सार्धं तदा ययौ ॥१६॥
ऐरावतमारुह्य देवैः सार्धं तदा ययौ ॥१६॥
मेरोः मूर्ध्नि तदा शक्रः क्षीरोदधिशुभैर्जलैः ।
जन्माभिषेकं चक्रेशे चकार मुदितान्तरः ॥१७॥
जन्माभिषेकं चक्रेशे चकार मुदितान्तरः ॥१७॥
अकर्मभूमि-प्रवर्तन एवं षट्कर्म-उपदेश
असि-मषि-कृषि-विद्या-वाणिज्य-शिल्प-संज्ञिताः ।
षट्कर्माण्यदिशद्देवः प्रजानां हितकाम्यया ॥१८॥
षट्कर्माण्यदिशद्देवः प्रजानां हितकाम्यया ॥१८॥
अग्निमुत्पाद्य लोकस्य जीविकायै महामतिः ।
ग्राम-नगर-दुर्गाणां रचनां च चकार ह ॥१९॥
ग्राम-नगर-दुर्गाणां रचनां च चकार ह ॥१९॥
साम-दाम-तथा-भेद-दण्ड-नीतिं प्रवर्त्य च ।
राजाऽभूत् सर्वलोकानां प्रथमः पृथिवीपतिः ॥२०॥
राजाऽभूत् सर्वलोकानां प्रथमः पृथिवीपतिः ॥२०॥
भरत एवं बाहुबलि-जन्म
नन्दायां सुनन्दायां च देव्याः पुत्रौ महाबलौ ।
भरतो बाहुबलिश्चैव जज्ञाते वीर्यशालिनौ ॥२१॥
भरतो बाहुबलिश्चैव जज्ञाते वीर्यशालिनौ ॥२१॥
भरतो चक्रवर्ती अभूत् षट्खण्डपृथिवीपतिः ।
बाहुबलिर्महावीरो धर्मवीरः सुशान्तधीः ॥२२॥
बाहुबलिर्महावीरो धर्मवीरः सुशान्तधीः ॥२२॥
नीलाञ्जना-नृत्य एवं वैराग्य-संदीपन
नीलाञ्जनाया नृत्यं तु पश्यन् देवो जिनेश्वरः ।
आयुषोऽन्तमवेक्ष्यास्या वैराग्यं परमं गतः ॥२३॥
आयुषोऽन्तमवेक्ष्यास्या वैराग्यं परमं गतः ॥२३॥
अहो विद्युद्विदाभासाः सम्पदः क्षणभंगुराः ।
संसारोऽयं ह्यसारश्च देहोऽयं नश्यरो मतः ॥२४॥
संसारोऽयं ह्यसारश्च देहोऽयं नश्यरो मतः ॥२४॥
निष्क्रमण एवं दीक्षा-कल्याणक
भरताय राज्यं संन्यस्य बाहुबल्यादिभिः सह ।
प्रव्रज्यां गृहीतवान् देवः सिद्धकामः सुदीक्षितः ॥ २५॥
प्रव्रज्यां गृहीतवान् देवः सिद्धकामः सुदीक्षितः ॥ २५॥
संवत्सरं तु दुश्चरं तपस्तेपे महामुनिः ।
मौनेन ध्यानेन स्थित्वा विगाढं ध्यानमास्थितः ॥२६॥
मौनेन ध्यानेन स्थित्वा विगाढं ध्यानमास्थितः ॥२६॥
केवलज्ञान एवं धर्मचक्र-प्रवर्तन
पुरिमताल-नगरे तु वटवृक्षस्य भूतले ।
फाल्गुणस्य सिताष्टम्यां केवलज्ञानमुद्गतम् ॥२७॥
फाल्गुणस्य सिताष्टम्यां केवलज्ञानमुद्गतम् ॥२७॥
समवसरणं रम्यं देवैश्चक्रे सुशोभनम् ।
यत्र देवाश्च मर्त्याश्च पशवश्च सहस्थिताः ॥२८॥
यत्र देवाश्च मर्त्याश्च पशवश्च सहस्थिताः ॥२८॥
द्वादशांगं श्रुतं दिव्यं गणधराय गौतमे ।
उपदिदेश सर्वज्ञः सर्वलोकहितप्रदम् ॥२९॥
उपदिदेश सर्वज्ञः सर्वलोकहितप्रदम् ॥२९॥
बाहुबलि-तपश्चरण एवं मुक्ति
बाहुबलिः सुघोरं तु तपस्तेपे महावने ।
वल्लीभिरानद्धगात्रो निश्चलो वृक्षवत् स्थितः ॥३०॥
वल्लीभिरानद्धगात्रो निश्चलो वृक्षवत् स्थितः ॥३०॥
अहंकारं परित्यज्य केवलज्ञानमाप्तवान् ।
प्रथमो मोक्षगामी च तस्मिन् कल्पे बभूव सः ॥३१॥
प्रथमो मोक्षगामी च तस्मिन् कल्पे बभूव सः ॥३१॥
कैलाश-पर्वत एवं निर्वाण-कल्याणक
कैलाशपर्वते रम्ये माघकृष्णा चतुर्दशी ।
अष्टापदगिरौ देवः योगनिरोधमाचरत् ॥३२॥
अष्टापदगिरौ देवः योगनिरोधमाचरत् ॥३२॥
सकलकर्मक्षयं कृत्वा सर्वज्ञः परमेश्वरः ।
सिद्धालयं गतो देवो शाश्वतं पदमव्ययम् ॥३३॥
सिद्धालयं गतो देवो शाश्वतं पदमव्ययम् ॥३३॥
आदिपुराण-महात्म्य
इत्यादिदेवस्य चरित्रमेतत् पावनं महत् ।
जिनसेनेन रचितं महापुराणमुत्तमम् ॥३४॥
जिनसेनेन रचितं महापुराणमुत्तमम् ॥३४॥
यः शृणोति पठेच्चैतत् समाहितमनाः नरः ।
स सर्वपापनिर्मुक्तो लभते परमां गतिम् ॥३५॥
स सर्वपापनिर्मुक्तो लभते परमां गतिम् ॥३५॥
धर्मार्थकाममोक्षाणां फलं प्राप्नोति मानवः ।
संसारसागरात् पारं गच्छत्येव न संशयः ॥३६॥
संसारसागरात् पारं गच्छत्येव न संशयः ॥३६॥
जयति जिनशास्रं सर्वलोकप्रदीपकम् ।
जयति वृषभदेवः सर्वलोकैकनाथः ॥३७॥
जयति वृषभदेवः सर्वलोकैकनाथः ॥३७॥
जयति जिनसेनोऽयं महाकविर्महामुनिः ।
यस्य वाग्अमृतं दिव्यं संसारतापहारकम् ॥३८॥
यस्य वाग्अमृतं दिव्यं संसारतापहारकम् ॥३८॥
सर्वमंगलमंगल्यं सर्वकल्याणकारकम् ।
प्रधानं सर्वधर्माणां जैनं जयतु शासनम् ॥३९॥
प्रधानं सर्वधर्माणां जैनं जयतु शासनम् ॥३९॥
॥ इति श्रीआदिपुराणे प्रथमः परिच्छेदः समाप्तः ॥४०॥
पाठ-स्रोत: आदिपुराण (त्रिषष्टिलक्षण महापुराण) — श्रीमदाचार्य जिनसेन विरचित महाकाव्य · Public Domain
यह मूल पाठ है — अर्थ/टीका सम्मिलित नहीं। अशुद्धि दिखे तो GitHub पर
यह मूल पाठ है — अर्थ/टीका सम्मिलित नहीं। अशुद्धि दिखे तो GitHub पर
shastra/aadipuraana.md सुधारें।
श्रुतधारा · आदिपुराण — मूल पाठ · स्रोत: आदिपुराण (त्रिषष्टिलक्षण महापुराण) — श्रीमदाचार्य जिनसेन विरचित महाकाव्य