श्रुतधारा
॥ श्री ॥

द्रव्यसंग्रह

आ. नेमिचन्द्र · प्राकृत · ५९ पद्य · ~९ मिनट

शुद्धं प्रबुद्धं वसुकर्ममुक्तं,
निःसीमज्ञानादिकशक्तियुक्तम् ।
भव्येषु नन्द्यं भुवनेषु वन्द्यं,
अजितं जिनेशं प्रणमामि नित्यम् ॥ब्र.दे.सू.॥
प्रणम्य परमात्मानं सिद्धं त्रैलोक्यवन्दितं,
स्वाभाविक चिदानंदस्वरूपं निर्मलाव्ययम् ॥१॥
शुद्धजीवादि द्रव्याणां देशकं च जिनेश्वरं,
द्रव्यसंग्रहसूत्राणां वृत्तिं वक्ष्ये समासतः ॥२॥ युगमं

मंगलाचरण

जीवमजीवं दव्वं, जिणवरवसहेण जेण णिद्दिट्ठं
देविंदविंदवंदं, वंदे तं सव्वदा सिरसा ॥1॥

छह-द्रव्य अधिकार

जीवो उवओगमओ, अमुत्तिकत्ता सदेहपरिमाणो
भोत्ता संसारत्थो, सिद्धो सो विस्ससोड्ढगई ॥2॥
तिक्काले चदुपाणा, इंदिय बलमाउ आणपाणो य
ववहारा सो जीवो, णिच्चयणयदोदु चेदणाजस्स ॥3॥
उवओगो दुवियप्पो, दंसण णाणं च दंसणं चदुधा
चक्खु अचक्खू ओही, दंसणमध केवलं णेयं ॥4॥
णाणं अट्ठवियप्पं, मदिसुदओही अणाणणाणाणी
मणपज्जयकेवलमवि, पच्चक्ख परोक्खभेयं च ॥5॥
अट्ठचदुणाण दंसण, सामण्णं जीवलक्खणं भणियं
ववहारा सुद्धणया, सुद्धं पुण दंसणं णाणं ॥6॥
वण्ण रस पंच गंधा, दो फासा अट्ठणिच्चया जीवे
णो संति अमुत्ति तदो, ववहारा मुत्ति बंधादो ॥7॥
पुग्गलकम्मादीणं, कत्ता ववहारदो दु णिच्चयदो
चेदणकम्माणादा, सुद्धणया सुद्धभावाणं ॥8॥
ववहारा सुहदुक्खं, पुग्गलकम्मप्फलं पभुंजेदि
आदा णिच्चयणयदो, चेदणभावं खु आदस्स ॥9॥
अणुगुरुदेह-पमाणो, उवसंहारप्पसप्पदो चेदा
असमुहदो ववहारा, णिच्चयणयदोअसंखदेसो वा ॥10॥
पुढविजलतेउवाऊ, वणप्फदी विविहथावरेइंदी
विगतिगचदुपंचक्खा, तसजीवा होंति संखादी ॥11॥
समणा अमणा णेया, पंचिंदिय णिम्मणा परे सव्वे
बादरसुहुमेइंदी, सव्वे पज्जत्त इदरा य ॥12॥
मग्गणगुणठाणेहिंय, चउदसहिंह-वंतितहअसुद्धणया
विण्णेया संसारी, सव्वे सुद्धा हु सुद्धणया ॥13॥
णिक्कम्मा अट्ठगुणा,किंचूणा चरमदेहदो सिद्धा
लोयग्गठिदा णिच्चा, उप्पादवयेहिं संजुत्ता ॥14॥
अज्जीवो पुणणेओ, पुग्गल धम्मो अधम्म आयासं
कालो पुग्गल मुत्तो, रूवादिगुणो अमुत्ति सेसादु ॥15॥
सद्दो बंधो सुहुमो, थूलो संठाणभेदतमछाया
उज्जोदादवसहिया, पुग्गल दव्वस्स पज्जाया ॥16॥
गइपरिणयाण धम्मो, पुग्गलजीवाण गमणसहयारी
तोयं जह मच्छाणं, अच्छंता णेव सो णेई ॥17॥
ठाणजुदाण अधम्मो, पुग्गलजीवाण ठाणसहयारी
छाया जह पहियाणं, गच्छंता णेव सो धरई ॥18॥
अवगासदाण जोग्गं, जीवादीणं वियाण आयासं
जेण्हं लोगागासं, अल्लोगागासमिदि दुविहं ॥19॥
धम्माधम्मा कालो, पुग्गलजीवा य संति जावदिये
आयासे सो लोगो, तत्तो परदो अलोगुत्तो ॥20॥
दव्वपरिवट्टरूवो, जो सो कालो हवेइ ववहारो
परिणामादीलक्खो, वट्टणलक्खो व परमट्ठो ॥21॥
लोयायासपदेसे, इक्केक्के जे ठिया हु इक्केक्का
रयणाणं रासीमिव, ते कालाणू असंखदव्वाणि ॥22॥
एवं छब्भेयमिदं, जीवाजीवप्पभेददो दव्वं
उत्तं कालविजुत्तं, णायव्वा पंच अत्थिकाया दु ॥23॥
संति जदो तेणेदे, अत्थीति भणंति जिणवरा जम्हा
काया इव बहुदेसा, तम्हा काया या अत्थिकाया य ॥24॥
होति असंखा जीवे, धम्माधम्मे अणंत आयासे
मुत्ते तिविह पदेसा, कालस्सेगोणतेण सो काओ ॥25॥
एयपदेसो वि अणू, णाणाखंधप्पदेसदो होदि
बहुदेसो उवयारा, तेण य काओ भणंति सव्वण्हू ॥26॥
जावदियं आयासं, अविभागी पुग्गलाणु वट्ठद्धं
तं खु पदेसं जाणे, सव्वाणुट्ठाणदाणरिहं ॥27॥

सात-तत्त्व अधिकार

आसव बंधणसंवर-णिज्जरमोक्खा सपुण्णपावा जे
जीवाजीव-विसेसा, तेवि समासेण पभणामो ॥28॥
आसवदि जेण कम्मं, परिणामेणप्पणो स विण्णेयो
भावासवो जिणुत्तो, कम्मासवणं परो होदि ॥29॥
मिच्छत्ताविरदिपमाद - जोगकोहादओथ विण्णेया
पण पण पण दह तिय चदु, कमसो भेदा दु पुव्वस्स ॥30॥
णाणावरणादीणं, जोग्गं जं पुग्गलं समासवदि
दव्वासवो च णेओ, अणेयभेयो जिणक्खादो ॥31॥
बज्झदि कम्मं जेण दु, चेदणभावेण भावबंधो सो
कम्मदपदेसाणं अण्णोण्णपवेसणं इदरो ॥32॥
पयडिट्ठिदिअणुभाग-प्पदेसभेदा दु चदुविधो बंधो
जोगा पयडिपदेसा, ठिदि अणुभागा कसायदो होंति ॥33॥
चेदणपरिणामो जो, कम्मस्सासवणिरोहणे हेऊ
सो भावसंवरो खलु, दव्वासवरोहणे अण्णो ॥34॥
वदसमिदी गुत्तीओ, धम्माणुपिहा परीसहजओ य
चारित्तं बहुभेयं, णायव्वा भावसंवरविसेसा ॥35॥
जह कालेण तवेण य, भुत्तरसं कम्मपुग्गलं जेण
भावेण सडदि णेया, तस्सडणं चेदि णिज्जरा दुविहा ॥36॥
सव्वस्स कम्मणो जो, खयहेदू अप्पणो हु परिणामो
णेओ स भावमोक्खो, दव्वविमोक्खो य कम्मपुधभावो ॥37॥
सुह असुह भावजुत्ता, पुण्णं पावं हवंति खलु जीवा
सादं सुहउणाणं, गोदं पुण्णं पराणि पावं च ॥38॥

मोक्ष-अधिकार

सम्मद्दंसण णाणं, चरणं मोक्खस्स कारणं जाणे
ववहारा णिच्चयदो, तत्तियमइयो णिओअप्पा ॥39॥
रयणत्तयं ण वट्टइ, अप्पाणं मुयत्तु अण्णदवियम्हि
तम्हा तत्तियमइयो, होदि हु मोक्खस्स कारणं आदा ॥40॥
जीवादीसद्दहणं, सम्मत्तं रूवमप्पणो तं तु
दुरभिणिवेसविमुक्कं, णाणं सम्मं खु होदि सदि जम्हि ॥41॥
संसयविमोह विब्भम, विवज्जियं अप्पपरसरूवस्स
गहणं सम्मं णाणं; सायार-मणेयभेयं तु ॥42॥
जं सामण्णं गहणं, भावाणं णेव कट्टुमायारं
अविसेसदूण अट्ठे, दंसणमिदि भण्णए समये ॥43॥
दंसणपुव्वं णाणं, छदमत्थाणं ण दोण्णि उवउग्गा
जुगवं जम्हा केवलि-णाहे जुगवं तु ते दो वि ॥44॥
असुहादो विणिवित्ती, सुहे पवित्ती य जाण चारित्तं
वदसमिदिगुत्तिरूवं, ववहारणया दु जिणभणियं ॥45॥
बहिरब्भंतरकिरिया-रोहो भवकारणप्पणासट्ठं
णाणिस्स जं जिणुत्तं, तं परमं सम्मचारित्तं ॥46॥
दुविहं पि मोक्खहेउं, झाणे पाउणदि जं मुणी णियमा
तम्हा पयत्तचित्ता, जूयं झाणं समब्भसह ॥47॥
मा मुज्झह मा रज्जह, मा दुस्सह इट्ठणिट्ठअत्थेसु
थिरमिच्छह जइ चित्तं, विचित्तझाणप्पसिद्धीए ॥48॥
पणतीस सोल छप्पण, चदुदुगमेगं च जबह झाएह
परमेट्ठिवाचयाणं, अण्णं च गुरूवएसेण ॥49॥
णट्ठचदुघाइकम्मो, दंसणसुहणाणवीरियमइयो
सुहदेहत्थो अप्पा, सुद्धो अरिहो विचिंतिज्जो ॥50॥
णट्ठट्ठकम्मदेहो, लोयालोयस्स जाणओ दट्ठा
पुरुसायारो अप्पा, सिद्धो झाएह लोय सिहरत्थो ॥51॥
दंसणणाणपहाणे, वीरियचारित्त-वरतवायारे
अप्पं परं च जुंजइ, सो आइरियो मुणी झेओ ॥52॥
जो रयणत्तयजुत्तो, णिच्चं धम्मोवएसणे णिरदो
सो उवझाओ अप्पा, जदिवरवसहो णमो तस्स ॥53॥
दंसणणाण समग्गं, मग्गं मोक्खस्स जो हु चारित्तं
साधयदि णिच्चसुद्धं, साहू सो मुणी णमो तस्स ॥54॥
जं किंचिवि चिंतंतो, णिरीहवित्ती हवे जदा साहू
लद्धूणय एयत्तं, तदा हु तं तस्स णिच्चयं झाणं ॥55॥
मा चिठ्ठह माजंपह, मा चिंतह विंवि जेण होइ थिरो
अप्पा अप्पम्मि रओ, इणमेव परं हवे झाणं ॥56॥
तवसुदवदवं चेदा, झाणरह-धुरंधरो हवे जम्हा
तम्हा तत्तियणिरदा, तल्लद्धीए सदा होई ॥57॥
दव्वसंगहमिणं मुणिणाहा, दोससंचयचुदा सुदपुण्णा
सोधयंतु तणुसुत्तधरेण, णेमिचंदमुणिणा भणियं जं ॥58॥
पाठ-स्रोत: मूल गाथाएँ जैन गाथा डेटाबेस (टंकण-श्रेय: Nikky Jain, nikkyjain.github.io) से — केवल प्राचीन मूल पाठ लिया गया है; अनुवाद/अन्वयार्थ सम्मिलित नहीं · मूल पाठ प्राचीन एवं public domain; टंकण-श्रेय यथोक्त · मूल e-text ↗
यह मूल पाठ है — अर्थ/टीका सम्मिलित नहीं। अशुद्धि दिखे तो GitHub पर shastra/dravyasangraha.md सुधारें।